...

Wycena Kapitału Intelektualnego dla Grupy Żywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.

by mariusz-andreasik

on

Report

Category:

Business

Download: 0

Comment: 0

19,493

views

Comments

Description

Praca licencjacka: Wycena Kapitału Intelektualnego metodą VAIC dla Grupy Żywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.
Download Wycena Kapitału Intelektualnego dla Grupy Żywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.

Transcript

  • 1.WYśSZA SZKOŁAINFORMATYKI I ZARZĄDZANIA z siedzibą w RzeszowieWYDZIAŁ EKONOMICZNYKierunek:EKONOMIASpecjalność: Finanse Mariusz AndreasikNr albumu 30363Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™ dla Grupy śywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.PRACA DYPLOMOWA LICENCJACKA Promotor: Prof. dr hab. Krzysztof OpolskiRzeszów 2008
  • 2. Ja niŜej podpisany/a oświadczam, Ŝe składana przeze mnie praca dyplomowa pt. „Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™ dla Grupy śywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.” została przygotowana samodzielnie i nie narusza praw autorskich innych osób. Oświadczam równieŜ, Ŝe praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyŜszej uczelni. Oświadczam ponadto, Ŝe niniejsza wersja pracy jest identyczna ze złoŜoną wersją elektroniczną. .......................................................data czytelny podpis autora Oświadczam, Ŝe niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, Ŝe spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego. ..............................................................data czytelny podpis promotora (Prof. dr hab. Krzysztof Opolski) 2
  • 3. Spis Treści Wstęp ........................................................................................................................................................5 I. Kapitał Intelektualny .........................................................................................................................71. Geneza kapitału intelektualnego ...................................................................................................72. Pojęcie kapitału intelektualnego ...................................................................................................82.1 Definicje kapitału intelektualnego ..........................................................................................93. Korzyści wynikające z mierzenia kapitału intelektualnego ........................................................12 II. Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™.........................................................................141. Ante Pulic – twórca metody VAIC™ .........................................................................................142. ZałoŜenia metody VAIC™ .........................................................................................................143. Analiza VAIC™ w ujęciu makro ................................................................................................154. Analiza VAIC™ w ujęciu mikro ................................................................................................155. Etapy wyceny kapitału intelektualnego metodą VAIC™ ..........................................................156. Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™ dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. ..........177. Analiza wyników ........................................................................................................................217.1 Wykorzystanie zasobów - Grupa śywiec S.A. .....................................................................217.2 Efektywność wykorzystywania zasobów - Grupa śywiec S.A. ...........................................227.3 Wykorzystanie zasobów - Grupa Ambra S.A.......................................................................237.4 Efektywność wykorzystywania zasobów - Grupa Ambra S.A. ............................................238. Szczegółowe porównanie wyników Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. .......................................248.1 Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU) ...................................................248.2 Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA) .............................................258.3 Efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego (VACA) ........................258.4 Współczynnik intelektualnej wartości dodanej (VAIC) .......................................................269. Wskazówki dla Grupy śywiec S.A.............................................................................................269.1 Metody zwiększania wartości dodanej .................................................................................279.2 Metody zwiększania efektywności wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego ....279.3 Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału ludzkiego ................................289.4 Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału strukturalnego .........................299.5 Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału intelektualnego .......................2910. Wskazówki dla Grupy Ambra S.A. ..........................................................................................3010.1Metody zwiększania wartości dodanej .............................................................................3010.2Metody zwiększania efektywności wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego .3110.3Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału ludzkiego ............................3110.4Metody zwiększania efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego ......................3210.5Metody zwiększania efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego.....................33 III.Alternatywne metody wyceny kapitału intelektualnego .............................................................341. Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV ...................................................341.1 Opis metody ..........................................................................................................................341.2 Krytyka metody MV/BV ......................................................................................................341.3 Wycena kapitału intelektualnego przez zastosowanie wskaźnika MV/BV dla Grup śywiecS.A. i Ambra S.A. ...........................................................................................................................351.4 Analiza wyników ..................................................................................................................382. Wskaźnik q-Tobina .....................................................................................................................382.1 Opis metody ..........................................................................................................................382.2 Etapy liczenia........................................................................................................................392.3 Krytyka wskaźnika q-Tobina ................................................................................................392.4 Wycena kapitału intelektualnego przez zastosowanie wskaźnika q-Tobina dla Grup śywiecS.A. i Ambra S.A. ...........................................................................................................................392.5 Analiza wyników ..................................................................................................................423. CIV ..............................................................................................................................................423.1 Opis metody ..........................................................................................................................423.2 Etapy liczenia........................................................................................................................42 3
  • 4. 3.3 Krytyka metody CIV ............................................................................................................ 433.4 Wycena kapitału intelektualnego metodą CIV dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. .......... 443.5 Analiza wyników .................................................................................................................. 47 4. Metoda KCE ............................................................................................................................... 484.1 Opis metody ......................................................................................................................... 484.2 Etapy liczenia ....................................................................................................................... 484.3 Krytyka metody KCE ........................................................................................................... 494.4 Wycena kapitału intelektualnego metodą KCE dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. ......... 494.5 Analiza wyników .................................................................................................................. 52 5. Porównanie metod wyceny kapitału intelektualnego ................................................................. 53 Wnioski końcowe ................................................................................................................................... 56 Literatura................................................................................................................................................. 57 Spis rysunków ..................................................................................................................................... 60 Spis tabel ............................................................................................................................................. 60 4
  • 5. Wstęp Koncepcja kapitału intelektualnego dotyczy praktycznie kaŜdej firmy i została rozwinięta przez wielu teoretyków. JednakŜe jej identyfikacja do dziś przechodzi złoŜony proces. Istnieje wiele definicji, co najmniej dwie ścieŜki patrzenia na kapitał intelektualny, których prekursorami są światowe postacie w zakresie badań nad aktywami niematerialnymi, stanowiącymi drugą nazwę kapitału intelektualnego. Tak wiele, często sprzecznych twierdzeń odnośnie tego pojęcia, dezorientuje firmy, ale i księgowych, których zachęca się do uwzględnienia kapitału intelektualnego w raportach finansowych. JednakŜe nie istnieje jedna standardowa, uniwersalna definicja, jeden sposób pomiaru, szacowania wartości kapitału intelektualnego, dlatego nie jest moŜliwe wprowadzenie tej koncepcji do zasad rachunkowości. Mimo, iŜ jest wiele podejść do kapitału intelektualnego, jedno stwierdzenie jest wspólne. Zarządzanie tym kapitałem jest istotne w tworzeniu wartości firmy i inwestycje w ten obszar pozwalają zwiększać wartość i pozycję przedsiębiorstwa. Wskutek tego, poniŜsza praca ma na celu przedstawienie genezy i pojęcia kapitału intelektualnego, co pozwoli zrozumieć istotę i znaczenie wyceny tego obszaru firmy. Ze względu na brak zasad rachun- kowości odnośnie szacowania wartości aktywów niematerialnych firmy, naukowcy i praktycy podjęli się stworzenia metod, które pomogą wyznaczyć te wartości. PoniŜsza praca skupia się na metodzie profesora Ante Pulica, wybitnego eksperta z zakresu badań nad kapitałem intelektualnym. Jego metoda VAIC™, (Value Creation Efficiency Analysis, czyli Analiza Efektywności Tworzenia Wartości Przedsiębiorstwa) pozwala na wyznaczenie wskaźnika efektywno- ści tworzenia wartości dodanej przy wykorzystaniu materialnych i niematerialnych aktywów przedsię- biorstwa. Według Ante Pulica kapitał intelektualny składa się z nakładów na kapitał ludzki, struktural- ny i własny. Dotychczas uwaŜano, Ŝe kapitał intelektualny jest równoznaczny z kapitałem ludzkim, czyli nakładami na pracowników, jednakŜe eksperci uznali, Ŝe istnieją równieŜ inne czynniki, które decydują o przewadze konkurencyjnej firmy, a nie są one uwzględniane. Jak na przykład wizerunek firmy czy relacje z klientami i partnerami. Dlatego obecnie kapitał ludzki jest waŜną częścią kapitału intelektualnego firmy, ale nie jedyną. PowyŜsza analiza VAIC™ zostanie przeprowadzona dla dwóch spółek akcyjnych, Grupy śywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.. Obie firmy działają w przemyśle spoŜywczym specjalizując się w produkcji trunków alkoholowych. śywiec S.A. koncentruje się na produkcji piwa, natomiast Ambra S.A. na pro- dukcji win. Obie firmy wciąŜ przechodzą kolejne fuzje i przejęcia zwiększając swoje kapitały i ofertę produktów (wody, soki, wina, alkohole mocne). JednakŜe moŜna przyjąć, Ŝe konkurują w tej samej branŜy o gusta klientów. Istnieje olbrzymia róŜnica w rozmiarach obu firm, Grupa śywiec S.A. cieszy się pozycją lidera, podczas, gdy Ambra S.A. specjalizuje się w swoich produktach na duŜo mniejszą skalę. Przychody ze sprzedaŜy Grupy śywiec S.A. są siedmiokrotnie wyŜsze niŜ Grupy Ambra S.A., dodatkowo liczba pracowników śywiec S.A. jest siedemnastokrotnie większa niŜ Ambry S.A.. Tak duŜe róŜnice pomiędzy obiema firmami widać bezpośrednio patrząc na dane finansowe i giełdo- we. JednakŜe kapitał intelektualny i efektywność jego wykorzystania nie są uwzględnione w tych sprawozdaniach. Dlatego interesujące jest porównanie tak róŜniących się firm w obszarze, który nie został jeszcze zbadany. Efektywność oznacza skuteczność wykorzystania dostępnych kapitałów jak i wydajność wynikająca z zarządzania nimi i inwestycjami w te obszary. Analiza VAIC™ pozwala nie tylko zidentyfikować nieefektywne obszary firmy, ale pozwala wysnuć wnioski i wskazówki, które pomogą w zarządzaniu kapitałem intelektualnym. Dla kontrastu i porównania, praca ta przedstawia alternatywne metody wyceny kapitału intelektualne- go zaproponowane przez takich ekspertów jak J. Tobina (wskaźnik q-Tobina), T. Stewarta (wskaźnik MV/BV), NCI Research, zmodyfikowany, przez T. Stewarta (CIV) i B. Lev'a (KCE). KaŜda z tych metod róŜni się sposobem wyliczania wartości kapitału intelektualnego i kaŜda ma swoje zalety, ale i wady, które zostaną podkreślone. WaŜne jest zrozumienie róŜnic i celów poszczególnych metod, gdyŜ firma tworząc swój raport o kapi- tale intelektualnym moŜe się powołać na dowolną metodę, definicję. Dlatego interpretacja wyników jest kluczem do wyciągnięcia wniosków, które pozwalają na podjęcie odpowiednich decyzji strate- gicznych i inwestorskich. 5
  • 6. Zrozumienie istoty i znaczenia kapitału intelektualnego w kreowaniu wartości firmy pozwala kierow- nictwu przedsiębiorstwa zarządzać tak, by zwiększać jego wartość. W związku z tym, poniŜsza praca skupia się na metodzie VAIC™, umoŜliwiającej wnikliwą analizę przedsiębiorstwa, która jest punk- tem wyjścia w tworzeniu strategii firmy. 6
  • 7. I.Kapitał Intelektualny W niniejszym rozdziale przedstawione zostanie pojęcie kapitału intelektualnego i jego charakterysty- ka, jako czynnika dynamizującego wzrost wartości rynkowej firmy. Na początku zostanie opisana ge- neza tego pojęcia, a następnie definicje i podejścia róŜnych autorów, które ewaluowały przez lata.1. Geneza kapitału intelektualnegoWielu badaczy kapitału intelektualnego zwraca uwagę, Ŝe rozwój tej koncepcji nastąpił dopiero w la- tach osiemdziesiątych XX wieku, po publikacji H. Itamiego „Mobilizing Invisible Assets”, w której określił istotne róŜnice pomiędzy firmami, które świadomie wykorzystują swoje aktywa niematerialne, a tymi, które nie potrafią nimi zarządzać. JednakŜe W. Rogowski1 zwraca uwagę na publikacje wcze- śniejsze, które nie bezpośrednio odnosiły się do koncepcji IC (Intellectual Capital – Kapitał Intelektu- alny), ale nawiązywały do niej w pewnym zakresie. RozwaŜania o kapitale intelektualnym moŜna zna- leźć w ksiąŜce J. Rae „The, Sociological Theory of Capital” z 18342 roku, a następnie u J. Galbraitha z 1969 roku w jego listach do Michała Kaleckiego, który opublikował „Intellectual Capital of Michal Kalecki: A Study in Economic Theory and Policy”3. Niemniej jednak, to po publikacji H. Itamiego nastąpił gwałtowny wzrost zainteresowania kapitałem intelektualnym i jego rolą w kreowaniu wartości firmy. Zaowocowało to publikacją K.-E.Sveiby „The Know How Company”, w której opisał zarządzanie aktywami niematerialnymi. Szwedzcy naukowcy stworzyli tzw. Grupę Konrada, zajmującą się opracowaniem uniwersalnej metody zarządzania i po- miaru tych aktyw, co zaowocowało stworzeniem „Raportu Konrada” w 1989 roku. Raport ten skryty- kował finansowe wyznaczanie wartości firm, które swoją działalność opierają na swojej wiedzy – tzw., Knowledge companies4. W odniesieniu do tych badań, w 1986 roku D.J. Teece z Uniwersytetu Kalifornijskiego napisał ksiąŜ- kę, „Profiting from technological innovation”, w której wyznaczył kierunki i sposoby, jakie firma po- winna objąć by w pełni wykorzystać wartości i sukcesy wynikające z innowacji. Po tych publikacjach, które były często teoretyczne – praktycy tacy jak P. Sullivan zaczęli doradzać swoim klientom jak zarządzać aktywami niematerialnymi i jak inwestować w innowacje, by zwięk- szyć wartość swojej firmy5. Początek lat dziewięćdziesiątych XX wieku był pełen publikacji odnośnie koncepcji kapitału intelek- tualnego. T. Stewart opublikował dwa artykuły w 1991 i 1994, przedstawiające jego tezę, Ŝe kapitał intelektualny firmy (w jego definicji są to pracownicy) musi być związany z sukcesem rynkowym i poziomem zyskowności. Ta teza i badania R.S. Kaplana i D.P. Nortona, (twórcy Balanced Scorecard, BSC znanej, jako Model ZrównowaŜonej Karty Wyników) rozpowszechniły koncepcję kapitału inte- lektualnego6. Firmy, które jako pierwsze powołały dyrektorów do spraw kapitału intelektualnego, któ- rzy mieli zająć się zarządzaniem i raportowaniem oraz inwestycją w aktywa niematerialne to WM- Data i Skandia AFS oraz Dow Chemical Company. Dyrektorzy, G. Petrash, L. Edvinsson oraz autor artykułów dotyczących IC P. Sullivan zdecydowali się w 1995 zorganizować konferencję dotyczącą tej problematyki, podczas której dwanaście światowych firm przedstawiło swoje definicje i sposoby zarządzania IC w kreowaniu wartości firmy. 1 W. Rogowski, Kapitał intelektualny jako generator nowych czynników konkurencyjności [w:] S. Kasiewicz, W. Rogow- ski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006, s. 62-72. 2 J. Rae, The Sociological Theory of Capital, Macmillan, Londyn 1834. 3 M. Strojny, Metody i narzędzia pomiaru kapitału intelektualnego w organizacji, [w:] D. Dobija (red.), Pomiar i rozwój kapitału ludzkiego przedsiębiorstwa: materiały na konferencję, Polska Fundacja Promocji Kadr i Zarządzania, Warszawa 2003, s. 100. 4 A. Sopińska, P. Wachowiak, Jak mierzyć kapitał intelektualny w przedsiębiorstwie?, [z:] http://www.e- mentor.edu.pl/artykul_v2.php?numer=4&id=51, z dnia 19.08.2008. 5 Akademia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. 6 P. H. Sullivan, Value-driven Intellectual Capital. How to Convert Intangible Corporate Assets into Market Value, A Brief History of the ICM Movement, Wiley 2000, s. 238-244. 7
  • 8. Kapitał intelektualny został opisany przez wielu teoretyków i praktyków, jednakŜe główne źródło wie- dzy o tej koncepcji pochodzi bezpośrednio z firm i na tej bazie informacji powstawały definicje i mo- dele. Z racji tego, Ŝe tylu autorów zajmowało i zajmuje się tym pojęciem, wykreowały się dwie ścieŜki my- ślenia o IC. Pierwsza z nich to „ścieŜka wiedzy i siły umysłu” prezentowana przez T. Stewarta, L. Edvinssona i K.-E. Sveiby’ego, odwołująca się do inwestycji i rozwoju wiedzy w firmie. Druga ścieŜ- ka „oparta na zasobach”, której prekursorami byli H. Itami, P. Sullivan i D.J. Teece, zwraca uwagę na kombinację aktywów niematerialnych z materialnymi w kreowaniu wartości firmy7.Podsumowując, koncept kapitału intelektualnego rozwinął się bardzo dynamicznie przez ostatnie trzy- dzieści lat. Obecnie powstało wiele publikacji, ksiąŜek, artykułów, a nawet czasopismo „Journal of Intellectual Capital”. NaleŜy zwrócić uwagę, Ŝe jedynie koncepcja została dostrzeŜona i zdiagnozowa- na niedawno. Sam kapitał intelektualny, nazywany naprzemiennie „aktywami niematerialnymi”, istniał w kaŜdej firmie od jej początków. JednakŜe, to dziś współcześni menedŜerowie skupiają się na tej koncepcji i próbują odpowiedzieć na pytanie: „Jak zarządzać IC, by stworzyć jak największą wartość firmy i być konkurencyjnym na rynku?”. By odpowiedzieć na te pytania i ułatwić decyzje, teoretycy i praktycy tworzą nowe metody szacowania, badania kapitału intelektualnego, a następnie sposoby prezentacji i raportowania do odpowiednich odbiorców (interesariuszy) właściwych treści i informa- cji8.2.Pojęcie kapitału intelektualnegoBadając pojęcie kapitału intelektualnego, naleŜy zwrócić uwagę na róŜne nazewnictwo uŜywane przez autorów z całego świata. W prezentowanej pracy kapitał intelektualny (Intellectual Capital – IC) bę- dzie uŜywany zamiennie z aktywami niematerialnymi, (Intagible Assets). JednakŜe poszukując metod badania IC, naleŜy rozszerzyć wyszukiwanie o słowa kluczowe jak „aktywa intelektualne”, „Knowledge Management”, „kapitał wiedzy” (Knowledge Capital) oraz określenie „Know-how”, bę- dące wciąŜ uŜywane na uczelniach w Wielkiej Brytanii9. PoniŜszy rysunek przedstawia równieŜ pozostałe nazwy IC, które uŜywane są naprzemiennie przez autorów. .Rysunek 1 – Opracowanie własne - RóŜne nazwy kapitału intelektualnego107 W. Rogowski, Kapitał intelektualny jako generator nowych czynników konkurencyjności [w:] S. Kasiewicz, W. Rogow- ski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006, s. 62-72. 8 J. Hofmann, How intellectual capital creates value, [z:] http://www.dbresearch.com/PROD/DBR_INTERNET_EN- PROD/PROD0000000000229016.pdf, z dnia 04.08.2008. 9 A. Seetharaman, Kevin Lock Teng Low, A.S. Saravanan, Comparative justification on intellectual capital, Journal of Intellectual Capital, 2004 (5, nr 4), s. 522-539. 10L. Edvinsson, M. S. Malone, Kapitał intelektualny, PWN, Warszawa 2001, s. 18.8
  • 9. Pojęcie „kapitał intelektualny” składa się z terminu „kapitał”, który firma posiada, jest on własny lub obcy i umoŜliwia uzyskiwanie zysków, gdy jest dobrze ulokowany i zarządzany11. Natomiast połącze- nie kapitału intelektualnego moŜna rozumieć na wiele sposobów, dlatego powstało wiele definicji, które zostaną przedstawione i porównane w następnym podrozdziale. Wcześniej jednak, naleŜy za- uwaŜyć, Ŝe kapitał intelektualny jest wynikiem procesu przekształcania wiedzy i wiedzą samą w sobie, zamienianą we własność intelektualną12. Współczesne przedsiębiorstwa obierają sobie za cel groma- dzenie tej wiedzy, by zdobyć przewagę konkurencyjną jak i po to by zwiększyć wartość swojej firmy.2.1Definicje kapitału intelektualnegoWielu autorów podjęło się stworzenia uniwersalnej definicji kapitału intelektualnego, jednakŜe do dziś nie powstała jednolita, uniwersalna wersja. Jest to równieŜ wynikiem róŜnych podejść, ścieŜek bada- nia i ujmowania kapitału intelektualnego, jak i modeli biznesowych. Dlatego waŜne jest by przedsię- biorstwo sporządzając raport o IC zdefiniowało dokładnie swój model biznesowy, a następnie defini- cję i metodę badania, by nie wyniknęły problemy i rozbieŜności w interpretacji i dalszych raportach.Wielu autorów, w tym S. Kasiewicz13 zwraca uwagę, iŜ wiedza o kapitale intelektualnym pochodzi głownie od praktyków, a następnie jest ona definiowana i opisywana przez teoretyków. Dlatego pierw- szy opis zagadnienia będzie pochodził z agencji konsultingowej.Definicja KLM, Inc ® Management Consultation14Kapitał intelektualny to: 1) marka (toŜsamość firmy, która niesie ze sobą wartości rozpoznawalne przez klientów), 2) wartość intelektualna (znaki towarowe, patenty, licencje etc.), 3) aktywna inteligencja (Know-how, tajemnice handlu na rynku, dane rynkowe, bazy klientów, moŜ- liwość i zdolność do innowacji), 4) kultura firmy (sposób i polityka, praktyka robienia i prowadzenia biznesu), 5) ludzie (ich zdolności, talenty, stosunki, znajomości), 6) doświadczenie i historia firmy, 7) materiały intelektualne (tzw. produkt pracy, czyli coś nowego, co daje wartość dodatnią). 11Investor Words, Capital, [z:] http://www.investorwords.com/694/capital.html, z dnia 12.08.2008. 12A. Jarugowa, J. Fijałkowska, Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2002, s.58 [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 13S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 14KLM, Inc ® Management Consultation, What is intellectual capital ?, [z:] http://www.klminc.com/intellect_cap/whatis.html, z dnia 17.08.2008.9
  • 10. Rysunek 2 – Opracowanie własne - Marka i kapitał intelektualny15PowyŜsza definicja została stworzona przez praktyków dla klientów, czyli dyrektorów przedsię- biorstw, by pomóc im zrozumieć, co to jest kapitał intelektualny i jakie obszary się w tym zagadnieniu znajdują. Taki obraz pozwala zrozumieć istotę dobrego zarządzania IC i wpływ na wartość firmy.Koncepcja kapitału intelektualnego autorstwa I. Warschat, K. Wagner, I. Hauss1617Rysunek 3 – Opracowanie własne - Koncepcja kapitału intelektualnego autorstwa I. Warschat, K. Wagner, I. HaussAutorzy dzielą kapitał intelektualny na cztery obszary18: - kapitał ludzki (kompetencje, wzajemne stosunki, przywództwo i rozwój), - kapitał organizacyjny (procesy, infrastruktura, kultura, zarządzanie), - kapitał rynkowy (relacje z klientami, relacje z dostawcami, kompetencje rynkowe, inne relacje), - kapitał innowacyjny (procesy doskonalenia, serwis, technologie). 15http://go.webassistant.com/areopa/pho_pub_view_album.lhtml?-Token.ID=MzAx, z dnia 20.08.2008. 16I. Warschat, K. Wagner, I. Hauss, Measurement system for the evaluation of R&R knowledge in the Engineering sector, report on workshop intellectual capital/intangible investments, European commission, 1999, [w:] Akademia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. 17TamŜe. 18TamŜe.10
  • 11. PowyŜsza definicja i diagram obrazują złoŜoność kapitału intelektualnego i jak wiele podkategorii na niego się składa.Kapitał intelektualny według Skandii 19Rysunek 4 – Opracowanie własne - Kapitał intelektualny według SkandiiW schemacie Skandii, kapitał intelektualny podzielono na dwa elementy: kapitał ludzki (wiedza, umie- jętności pracowników) oraz strukturalny. Kapitał strukturalny obejmuje równieŜ relacje z klientami (kapitał kliencki – relacje z klientami, partnerami) oraz kapitał organizacyjny, czyli inwestycje przed- siębiorstwa w systemy, narzędzia (kapitał innowacji), procesy pracy, techniki (ISO 9000), które po- zwalają zwiększyć efektywność i wyniki (kapitał procesów)20.PowyŜszy schemat i definicja ponownie pokazują, Ŝe kapitał intelektualny to nie tylko wartości we- wnątrz firmy, ale równieŜ zewnętrzne relacje, stosunki i wizerunek firmy. Pokazuje to, Ŝe zarządzanie IC to dbanie i kreowanie polityki zapewniającej stabilność wewnątrz firmy i na rynku.Kapitał intelektualny według T. StewartaT. Stewart definiuje kapitał intelektualny: „jest to suma wszystkiego, co kaŜdy w przedsiębiorstwie wie, a co decyduje o przewadze konkurencyjnej”21 (materiał intelektualny to wiedza, informacje, wła- sność intelektualna i doświadczenie, które mogą być wykorzystane do tworzenia bogactwa22). 19L. Edvinsson, M. S. Malone, Kapitał intelektualny, PWN, Warszawa 2001, s. 45 [w:] Akademia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. 20K. Regulski, Kapitał intelektualny, zarządzanie wiedzą a moŜe zarządzanie personelem?, Gazeta IT, 2005 (39, nr 9). 21T. Stewart, Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations, Nicolas Brealey, Londyn 1997 [w:] Akademia Ba- lanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008.11
  • 12. Definicja T. Stewarta jest dość uboga w porównaniu z poprzednimi i ogranicza się do wiedzy i moŜli- wości pracowników, a nie firmy, jako jednostki, która ma swoją kulturę i strategię.Kapitał intelektualny według G. Roosa i J. RoosaKapitał intelektualny to suma ukrytych aktywów nieuwzględnionych w sprawozdaniach finansowych, obejmująca zarówno to, co zostaje w głowach pracowników, jak i to, co zostaje po wyjściu pracowni- ków do domu23. Ta definicja obejmuje nie tylko wiedzę i potencjał pracowników, ale równieŜ wynik ich pracy, czyli relacje firmy z otoczeniem jak i potencjalne innowacje. Jednak, to ujęcie nie jest precyzyjne i pozo- stawia duŜą swobodę w interpretacji, co nie jest najlepsze, gdy chodzi o gospodarowanie, gdy nie wia- domo dokładnie, czym się zarządza.Kapitał intelektualny według L. PrusakaL. Prusak z firmy Ernst & Young definiuje kapitał intelektualny, jako materię intelektualną, która zo- stała zmaterializowana, uchwycona i wykorzystana do stworzenia wysoko wartościowych aktywów24. Prusak nie ujmuje, zatem potencjału i talentu pracowników i firmy, który nie został jeszcze spoŜytko- wany, lecz posiada moŜliwości rozwoju.Podsumowując, istnieje wiele definicji, zwracających uwagę na róŜne aspekty kapitału intelektualne- go, niektóre definicje posiadają elementy pozostałych. Dlatego nie moŜna jednoznacznie skrytykować poszczególnych definicji, gdyŜ są one podparte badaniami. Wspólną częścią tych definicji jest uzna- nie, Ŝe kapitał intelektualny nie składa się jedynie z kapitału ludzkiego – pracowników ich wiedzy, ale równieŜ z efektów działania firmy jak wizerunek, marka czy relacje.W następnych częściach tej pracy zostaną opisane metody badania i szacowania wartości kapitału inte- lektualnego dwóch przedsiębiorstw. Wyniki i wartości będą się róŜnić od siebie, równieŜ z powodu definicji, do jakiej autorzy się odnoszą i na jakie aspekty działania przedsiębiorstwa zwracają oni uwa- gę.Główna definicja kapitału intelektualnego w tej pracy brzmi, za Ante Pulicem następująco: „Kapitał intelektualny jest wynikiem nakładów na trzy obszary firmy. Są to kapitał ludzki (pracownicy), kapitał strukturalny i kapitał własny”. Metoda VAIC™ pozwala na zbadanie efektywności wykorzystania poszczególnych kapitałów i zdiagnozowanie obszarów efektywnych i nieefektywnych.3. Korzyści wynikające z mierzenia kapitału intelektualnego Istotnym celem badaczy jest zmierzenie tzw. aktywów wiedzy w przedsiębiorstwie, zarówno organi- zacyjnych jak i kapitałów ludzkich, by uzasadnić inwestycje w kapitał intelektualny. Głównym celem mierzenia kapitału intelektualnego firmy jest zidentyfikowanie „ukrytych aktywów”, które nie są wi- doczne w sprawozdaniach finansowych, po to by je rozwijać i ująć w strategii. NajwaŜniejsze korzyści z mierzenia IC to między innymi25: • Identyfikacja aktywów niematerialnych, • Rozpoznanie procesu przepływu wiedzy wewnątrz organizacji, • Interwencja w obszarach nieefektywnego zarządzania IC,22B. Nogalski, J. Rybnicki, Zarządzanie portfelem kapitału intelektualnego, [w:] A. Pocztowski (red.), Kapitał Intelektual- ny: dylematy i wyzwania, WyŜsza Szkoła Biznesu, Nowy Sącz 2001, s. 83 23G. Ross, J. Roos, Measuring Your Company;s Intellectual Performance, [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 24A. Jarugowa, J. Fijałkowska, Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2002, s.58 [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 25G. Kannan, W.G. Aulbur, Intellectual capital - Measurement effectiveness, Journal of intellectual capital, 2004 (5, nr 3), s. 389-91312
  • 13. • Regularny monitoring wartości aktywów i rozpoznanie czynników, które wpływają na wzrostich wartości,• Wzrost innowacji,• Wzrost motywacji wśród pracowników wskutek uznania ich wkładu w rozwój firmy,• Powstanie nowej kultury firmy nastawionej na wartość osiąganych wyników.Inwestycje w kapitał intelektualny pozwalają na wzrost przewagi konkurencyjnej i wartości firmy. Budowanie marki firmy z całą siecią relacji z klientami i partnerami pozwala na stabilizację, co w dłu- gim terminie umoŜliwia dalszy rozwój przedsiębiorstwa. Obecnie kapitał intelektualny jest waŜniejszy niŜ zasoby materialne czy finansowe, poniewaŜ nie jest on tak szybko osiągalny i ogólnie dostępny. Przeciwnie, jest on efektem długich inwestycji i cięŜkiej pracy nad badaniami, budowaniem relacji i kształceniem kadr, ale i konsumentów. W dzisiejszych, bardzo konkurencyjnych czasach to róŜnica w kapitale intelektualnym decyduje o sukcesie lub poraŜce firm na rynkach. 13
  • 14. II. Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™ 1.Ante Pulic – twórca metody VAIC™ Metoda wyceny kapitału intelektualnego VAIC™ została stworzona przez Ante Pulica, jednego z pio- nierów badań nad problematyką i konceptem IC. Jego głównym osiągnięciem i przedmiotem analizy jest „Value Creation Efficiency Analysis”, czyli Analiza Efektywności Tworzenia Wartości Przedsię- biorstwa, która jest obsługiwana przez metodę VAIC™. Pozwala ona wyznaczyć wskaźnik efektyw- ności tworzenia wartości dodanej oparty przy wykorzystaniu aktywów materialnych i niematerialnych przedsiębiorstwa, czyli VAIC™26.Ante Pulic jest profesorem na Uniwersytecie w Zagrzebiu, Chorwacja oraz w Grazu, Austria, gdzie zajmuje się mierzeniem kapitału intelektualnego dla przedsiębiorstw i krajów27. Jest prezydentem Stowarzyszenia Kapitału Intelektualnego przy Chorwackiej Izbie Gospodarczej, z którym zbadał po- nad pięćdziesiąt tysięcy chorwackich przedsiębiorstw, by sprawdzić jak wykorzystywany jest kapitał intelektualny, jaki ma wpływ na rozwój ekonomiczny. Swoją metodę wyceny kapitału intelektualnego – VAIC™ zaprezentował na Trzecim Światowym Kongresie IC w Hamilton w 1988 roku. Od tego czasu wiele przedsiębiorstw, nie tylko w Chorwacji, ale na całym świecie uŜyło tej analizy, która pozwoliła zrozumieć i wykryć problemy w działaniu firm28. Następnie, Ante Pulic powołał do Ŝycia Austriacki Instytut do spraw Badań nad Kapitałem Intelektu- alnym (Austrian Intellectual Capital Research), wspólnie, z którym rozpoczął prace nad projektem „Nowe systemy księgowości dla nowej gospodarki” (New Accounting Systems For The New Econo- my). Obecnie zajmuje się badaniem i wyceną kapitału intelektualnego pięciuset najlepszych i największych przedsiębiorstw Unii Europejskiej29.2.ZałoŜenia metody VAIC™ Ante Pulic opracowując swoją metodę przyjął podstawowe załoŜenia30:a) Przedsiębiorstwo nie musi być notowane na giełdzie, by podlegać analizie przez VAIC™31,b) Metoda powinna pozwolić kierownikom określić, w jakim stopniu kapitał ludzki tworzy war- tość dodaną, poprzez analizę i obserwację bieŜącej działalności operacyjnej wykonywanej przez kadry,c) Środki przeznaczone na pracowników nie są traktowane, jako koszty, lecz jako inwestycje - powodem takiego podejścia jest zmiana sytuacji we współczesnej firmie. Pracodawcy juŜ niedyktują warunków swoim pracownikom, ale są od nich zaleŜni, gdyŜ wiedza i jej zasoby - ka- pitał intelektualny stały się bardziej wartościowe niŜ kapitał finansowy. NaleŜy inwestować wpracowników kaŜdego szczebla, by zwiększać wartość firmy32,d) Tworzenie wartości jest podstawowym celem kaŜdego przedsiębiorstwa33,e) Badanie efektywności tworzenia wartości jest nowym wskaźnikiem badającym sukces firmy,f) Kapitał intelektualny jest determinującym czynnikiem w tworzeniu wartości przedsiębiorstwa,g) Rynkowa wartość firmy jest połączona i zaleŜna od efektywności i polityki, sposobu tworzenia wartości, 26A. Pulic, Basic information on VAIC™, [z:] http://www.vaic-on.ne, z dnia 10.08.2008. 27A. Pulic, Future IC developments for nations, [z:] http://www.vaic- on.net/download/Papers/Keynote%20on%20Future%20IC-developments%20for%20nations.pdf. 28Nowoczesna firma, Profil Ante Pulica, [z:] http://prof.-ante.pulic.nf.pl, z dnia 09.08.2008.. 29A. Pulic, About us, [z:] http://www.vaic-on.net, z dnia 10.08.2008. 30A. Pulic, MVA and VAIC™ Analysis of randomly selected companies from FTSE 250 in 2000, [z:] http://www.vaic- on.net/download/ftse30.pdf, z dnia 10.08.2008. 31K. Regulski, Kapitał intelektualny, zarządzanie wiedzą a moŜe zarządzanie personelem?, Gazeta IT, 2005 (39, nr 9). 32A. Kowalik, Kapitał Intelektualny – czy to działa?, [z:] http://cfo.cxo.pl/artykuly/42142.html, z dnia 07.08.2008. 33Intellectual Capital Center Croatia, Handbook of intellectual capital management in companies, Zagrzeb 2007. 14
  • 15. Następne załoŜenia powstały po wielu badaniach i nie dotyczą bezpośrednio metody, ale raczej impli- kacji, jakie mogą wystąpić:h) Firmy, które mierzą i poprawiają swoją efektywność w tworzeniu wartości przedsiębiorstwawpływają na wartość rynku, branŜy, w której operują34.3. Analiza VAIC™ w ujęciu makro Badania nad poszczególnymi firmami powinny być przeprowadzane na podstawie danych zgromadzo- nych przez trzy do pięciu lat. Taki przedział czasowy pozwala na obserwację trendów i wnikliwą ana- lizę zmian w poszczególnych okresach. A. Pulic zaleca, by sprawozdania przygotowywać przynajm- niej, co roku, a idealnie kwartalnie. Tak zaczęła postępować Chorwacja po pierwszej analizie kapitału intelektualnego kraju, obecnie takie badania są zaplanowane kwartalnie35.Na poziomie makro, analiza VAIC™ pozwala na wizualizację całkowitej efektywności tworzenia war- tości przez firmę na przestrzeni paru lat. Znajomość i dokumentacja polityki i strategii firmy pozwala zrozumieć zmiany wartości kapitału intelektualnego i ewentualną korekcję w dalszych okresach. Dla- tego istotne jest, by aktualizować te badania i diagnozować sytuację na bieŜąco. Dodatkowo, metoda pozwala na wizualizację efektywności wykorzystania poszczególnych zasobów – kapitału ludzkiego, strukturalnego i własnego oraz wartości dodanej. Podczas analizy przedsiębiorstwa metodą VAIC™ wystarczą sprawozdania finansowe, by zdobyć wszystkie niezbędne dane do przeprowadzenia badania. Dlatego, pozwala ona na przeprowadzenie benchmarkingu, czyli porównania wskaźników własnej firmy z konkurencją lub dowolnym przedsię- biorstwem na świecie. Większość firm jest notowanych na giełdzie i dostęp do sprawozdań finanso- wych jest łatwy i jawny, w innym przypadku trzeba dochodzić do nich innymi sposobami. Dodatkowo, gdy firma nie jest notowana na giełdzie, metoda pozwala na obliczenie wartości rynkowej firmy, co menadŜerom daje głębszy obraz na sytuację i pozycję biznesu. WyŜsza Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu stworzyła e-barometr w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL, który pozwala firmom z województwa lubelskiego na zarejestrowanie się w systemie. Po wprowadzeniu danych ze sprawozdań system wylicza wskaźniki z analizy VAIC™, co pozwala na późniejszą interpretację wyników.4. Analiza VAIC™ w ujęciu mikro Metoda VAIC™ na poziomie firmy pozwala znaleźć najsłabsze punkty w tworzeniu wartości firmy. Jest to moŜliwe dzięki wnikliwej analizie i monitoringowi procesów (produktów, usług, projektów) oraz aktywności firmy (produkcji, logistyki i marketingu). BieŜąca obserwacja tych czynników pozwa- la zrozumieć, jaki wpływ na tworzenie wartości mają poszczególne czynniki, a których efektywność jest niŜsza. Analiza VAIC™ jest nowym narzędziem dla menadŜerów podczas planowania strategicz- nego i obierania celów dla firmy, gdyŜ pozwala prognozować wyniki i efektywność wykorzystania zasobów. Symulacja zachowania firmy i konkurencji na rynku jest bardzo pomocna przy podejmowa- niu decyzji strategicznych i operacyjnych36.5. Etapy wyceny kapitału intelektualnego metodą VAIC™ 37 PoniŜsza metoda A. Pulica została opisana w wielu wydawnictwach, dlatego niektóre oznaczenia mo- gą odbiegać od jego oryginalnych skrótów. PoniŜsze skróty zostały wytłumaczone w języku polskim i angielskim. Ich zastosowanie wraz z legendą znajdują się poniŜej, jak i w tabelach obliczeniowych na dalszych stronach. 34A. Pulic, MVA and VAIC™ Analysis of randomly selected companies from FTSE 250 in 2000, [z:] http://www.vaic- on.net/download/ftse30.pdf, z dnia 10.08.2008. 35A. Kowalik, Kapitał Intelektualny – czy to działa?, [z:] http://cfo.cxo.pl/artykuly/42142.html, z dnia 07.08.2008. 36A. Pulic, Value Creation Efficiency Analysis – VAIC™, [z:] http://www.vaic-on.net/start.htm, z dnia 12.08.2008. 37A. Pulic, VAIC™ calculation, [z:] http://www.vaic-on.net/download/VAIC-calculation.pdf, z dnia 08.08.2008.15
  • 16. Rysunek 5 - Koncepcja modelu VAIC™38Na podstawie powyŜszego wykresu koncepcji modelu VAIC™ wyodrębnione zostały poszczególne etapy wyceny wskaźnika VAIC™39.I Etap Wyliczenie wartości dodanej (VA – Value Added).Wartość dodana według Brytyjskiego Ministerstwa Handlu jest najbardziej odpowiednimwskaźnikiem mierzącym wyniki biznesu oraz bogactwa wykreowanego przez działalność fir-my40.Kalkulacja A: VA = OUT – INa) OUT – całkowite przychody ze sprzedaŜy wyrobów i usług, Dane z rachunku zysków i strat,a) IN – nakłady przedsiębiorstwa, czyli wszystkie wydatki oprócz nakładów na kapitał ludzki(wynagrodzenia i świadczenia wobec pracowników), Dane z rachunku zysków i strat.Kalkulacja B: VA = OP + EC + D + Aa) OP – Zysk Operacyjny (Operating Profit),b) EC – Koszty Pracowników (Employee Costs),c) D – Deprecjacja (Depreciation),d) A – Amortyzacja (Amortisation).PowyŜsza kalkulacja B została zaprezentowana przez A. Pulica, jako alternatywa do pierwszej41. Jed- nakŜe, w tej pracy kalkulacje metodą VAIC dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. zostały przeprowa- dzone uŜywając kalkulacji A.II Etap Wyliczenie efektywności wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego w tworzeniu war-tości dodanej (VACA - Value Added Capital Coefficient).Kalkulacja: VACA = VA ÷ CE a) VA – wartość dodana (Value Added),38A. Pulic, VAIC™ - An Accounting Tool for IC Management, [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał inte- lektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 39W. Regulski, Kapitał intelektualny, zarządzanie wiedzą a moŜe zarządzanie personelem?, Gazeta IT, 2005 (39, nr 9). 40S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perpektywy interesariuszy, Kraków 2006. 41A. Pulic, VAIC™ calculation, [z:] http://www.vaic-on.net/download/VAIC-calculation.pdf, z dnia 08.08.2008.16
  • 17. Wskaźnik wyliczony w etapie I,b) CE – kapitał własny przedsiębiorstwa (Capital Employed),Dane z bilansu.III Etap Wyliczenie efektywności wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU - Human Capital Coeffi-cient).Kalkulacja: VAHU = VA ÷ HC a) VA – Wartość Dodana (Value Added), Wskaźnik wyliczony w etapie I, b) HC – Kapitał Ludzki (Human Capital), – czyli wydatki na pracowników (wynagrodzenia i wszelkie świadczenia), Dane z rachunku zysków i strat.IV Etap Wyliczenie efektywności wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA – Structural CapitalEfficiency).Kalkulacja: STVA = SC ÷ VA a) SC – Kapitał Strukturalny (Structural Capital), SC = VA – HC (Wartość dodana, Etap I – Kapitał ludzki, Etap III), b) VA – Wartość Dodana (Value Added), Wskaźnik wyliczony w etapie I.V Etap Obliczenie VAIC™ - wskaźnika efektywności tworzenia wartości dodanej oparty na wykorzy-staniu aktywów materialnych i niematerialnych przedsiębiorstwa.Kalkulacja: VAIC = VACA + VAHU + STVAa) VACA - efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego w tworzeniu war- tości dodanej (VACA - Value Added Capital Coefficient),Wskaźnik wyliczony na etapie II,b) VAHU – efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU - Human Capital Coeffi- cient),Wskaźnik wyliczony na etapie III,c) STVA – efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA – Structural Capital Efficiency),Wskaźnik wyliczony na etapie IV.6.Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™ dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A.PoniŜej znajdują się wyliczenia wszystkich wskaźników potrzebnych do wyznaczenia najwaŜniejszego indykatora VAIC™. Wszystkie dane pochodzą ze sprawozdań finansowych opublikowanych na ofi- cjalnych serwisach internetowych obu grup. Dla Grupy śywiec S.A. dane pochodzą z okresu 2002 - 200742 natomiast dla grupy Ambra S.A. z lat 2004 – 2007, o dwa lata mniej, co wynika z dostępności do danych i opublikowanych przez powyŜsze spółki akcyjne43.42Grupa śywiec S.A., http://www.grupazywiec.pl/inwestorzy/raporty_roczne/, z dnia 25.07.2008. 43Grupa Ambra S.A., http://www.ambra.com.pl/pl/93.php, z dnia 24.07.2008. 17
  • 18. Wszystkie oznaczenia i skróty zostały wytłumaczone w języku angielskim i polskim i znajdują się w legendzie po tabelach z wyliczeniami. Dla wyliczeń Grupy śywiec S.A. znajduje się istotny komentarz dotyczący zmian rachunkowości w 2005 roku, co ma wpływ na wartości danych, ale nie na wartość poszczególnych współczynników i wskaźników. 18
  • 19. Tabela 1 - VAIC™ dla Grupy śywiec S.A.Metoda VAIC™ Grupa śywiec S.A. Rok Rok Etap WskaźnikMetoda Objaśnienia 20022003200420052006 2007 zł '000 zł '000 zł '000 zł '000 zł '000zł '000VA = OUT - INk alk ulacja Wartość dodana 498 124,00759 718,00700 656,00786 834,00895 309,00 1 015 872,00OUT = przychodyrachunku Przychody zeze sprzedaŜy zysków i strat sprzedaŜy 2 956 538,00 3 204 647,00 3 629 089,002 867 630,00 3 163 878,00 3 513 816,00 1IN - koszty (oprócz Dane z Koszty operacyjnekosztów zasobów rachunku (oprócz kosztówludzkich) zysków i strat zasobów ludzkich)2 458 414,00 2 444 929,00 2 928 433,002 080 796,00 2 268 569,00 2 497 944,00własny bilansuKapitał własny1 121 861,00 1 105 856,00 1 153 418,001 200 309,00 899 775,00 786 423,00 Zmiana (Patrz Komentarz)Efektywnośćwykorzystania2zaangaŜowanegokapitału własnegoVACA = VA/CE k alk ulacja (VACA) 0,440,690,610,66 1,001,29Wynagrodzenia301 391,00307 108,00334 756,00325 436,00 Dane z ubezpieczenia 443 071,00454 365,00 rachunku społeczne i inne3 HC = Kapiał ludzki zysków i strat świadczenia 65 102,00 72 870,00 71 931,00 68 730,00Suma 366 493,00379 978,00406 687,00394 166,00wykorzystaniaVAHU = VA/HC k alk ulacja kapitału ludzkiego1,36 2,001,72 2,002,022,24SC = kapitałstrukturalny (VA -4 HC)k alk ulacja Kapitał strukturalny 131 631,00379 740,00293 969,00392 668,00452 238,00561 507,00wykorzystaniaSTVA = SC/VA k alk ulacja kapitału0,26 0,500,42 0,500,510,55 Współczynnik5 intelektualnej wartościVAIC = VACA +VAHU + STVAk alk ulacja dodanej (VAIC)2,07 3,192,75 3,153,524,0819
  • 20. Tabela 2 - VAIC™ dla Grupy Ambra S.A. Metoda VAIC™Grupa Ambra S.A. RokEtapWskaźnik Metoda Objaśnienia 2002 2003 2004 2005 2006 2007zł '000zł '000zł '000zł '000 VA = OUT - INk alk ulacja Wartość dodana45 874,0049 450,00 199 681,00 229 421,00OUT = przychody ze Dane z rachunku sprzedaŜyzysków i stratPrzychody ze sprzedaŜy523 757,00 370 748,00 430 271,00 505 351,00 1 IN - koszty (opróczDane z rachunku Koszty operacyjne (oprócz kosztów zasobówzysków i stratkosztów zasobów ludzkich) ludzkich)477 883,00 321 298,00 230 590,00 275 930,00 CE = kapitał własnyDane z bilansuKapitał własny 72 340,00 87 460,00 203 691,00 214 264,00Efektywność wykorzystania 2zaangaŜowanego kapitału VACA = VA/CE k alk ulacjawłasnego (VACA) 0,63 0,57 0,981,07Wynagrodzenia13 791,0016 224,00ubezpieczenia społeczne i inne38 806,0050 719,00Dane z rachunku świadczenia 2 642,00 3 247,00 3HC = Kapitał ludzki zysków i stratSUMA 16 433,0019 471,00 38 806,0050 719,00Efektywność wykorzystania VAHU = VA/HC k alk ulacjakapitału ludzkiego (VAHU) 2,79 2,54 5,154,52 SC = kapitał strukturalny (VA - HC) k alk ulacjaKapitał strukturalny29 441,0029 979,00 160 875,00 178 702,00 4 Efektywność wykorzystania STVA = SC/VA k alk ulacja kapitału strukturalnego (STVA) 0,64 0,61 0,810,78 VAIC = VACA + VAHUWspółczynnik intelektualnej 5k alk ulacja wartości dodanej (VAIC) + STVA 4,07 3,71 6,936,37 20
  • 21. Tabela 3 - Legenda dla metody VAIC™ Legenda: Oznaczenie - nazwa angielska (nazwa polska)VA - Value Added (Wartość Dodana)OUT - Output (Wyniki)IN - Input (Nakłady)CE - Capital Employed (Kapitał Przedsiębiorstwa)VACA - Value Added Capital Coefficient (Efektywność WykorzystaniaZaangaŜowanego Kapitału Własnego w Tworzeniu Wartości Dodanej)VAHU - Human Capital Coefficient (efektywność wykorzystania kapita-łu ludzkiego)STVA – Structural Capital Coefficient (Efektywność Wykorzystania Ka-pitału Strukturalnego)SC - Structural Capital (Kapitał Strukturalny)VAIC - (Wskaźnik Efektywności Tworzenia Wartości Dodanej oparty nawykorzystaniu aktywów materialnych i niematerialnych przedsiębiorstwaKomentarz: Zmiany w stosowanych zasadach rachunkowości: Z dniem 1 stycznia 2005 roku Grupa Kapitałowa śywiec S.A. zmieniła stosowane zasady rachunkowości z polskich zasad rachunkowości, na MSSF (Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej). Dane finansowe za 2004 rok zostały przekształcone zgodnie z zasadami MSSF i dlatego nie są porównywalne z danymi wykazanymi w ubiegłorocznym sprawozdaniu finansowym.7. Analiza wyników 7.1Wykorzystanie zasobów - Grupa śywiec S.A. Zasoby (Resources) - Grupa śywiec S.A. 1 400 000,001 200 000,001 000 000,00800 000,00600 000,00400 000,00200 000,000,00Wartość20022003 200420052006 2007Rok HC - Kapitał ludzki SC - Kapitał strukturalny CE - Kapitał własnyRysunek 6 - Zasoby (Resources) – Grupa śywiec S.A.Wartość dodana systematycznie rosła, równieŜ, gdy nastąpiła częściowa wyprzedaŜ kapitału własnego w latach 2005 – 2007. Natomiast kapitał ludzki i strukturalny systematycznie rosły, lecz nie zdecydo- wanie, w badanym okresie. 21
  • 22. 7.2 Efektywność wykorzystywania zasobów - Grupa śywiec S.A.Efektywność (Efficiency) - Grupa śywiec S.A. 4,50 4,00 3,50 3,00 Wartość 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 2002 2003 2004 20052006 2007RokVAHU - Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiegoSTVA - Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnegoVACA - Efektywność wykorzystania zaangażowanego kapitału własnegoVAIC - Współczynnik intelektualnej wartości dodanejRysunek 7 - Efektywność (Efficiency) – Grupa śywiec S.A.Współczynnik VAIC™ rósł zdecydowanie w okresie 2004-2007 co świadczy o rosnącej efektywności wykorzystania aktywów materialnych oraz kapitału intelektualnego w procesie kreowania wartości spółki. Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego rośnie od 2004 roku, obniŜka efektywności spadła na przełomie 2003 roku, ale nastąpiła poprawa tego współczynnika.W 2007 roku kaŜde 100 PLN pochodzące z zaangaŜowanego kapitału własnego przedsiębiorstwa, ka- pitału ludzkiego i strukturalnego wykreowały wartość dodaną w wysokości 408 PLN. 22
  • 23. 7.3 Wykorzystanie zasobów - Grupa Ambra S.A. Zasoby (Resources) - Grupa Ambra S.A. 250 000,00200 000,00150 000,00100 000,0050 000,00 Wartość 0,00 20042005 20062007 Rok HC - Kapitał ludzki SC - Kapitał strukturalnyCE - Kapitał własny VA - Wartość dodana Rysunek 8 - Analiza VAIC™ - Zasoby (Resources) – Grupa Ambra S.A.Od przełomu 2005 roku nastąpił gwałtowny wzrost kapitału własnego, strukturalnego, co pozwoliło na wzrost wartości dodanej. Grupa Ambra S.A. powiększyła te dwa kapitały, natomiast kapitał ludzki systematycznie, lecz powoli równieŜ wzrastał. 7.4 Efektywność wykorzystywania zasobów - Grupa Ambra S.A.Efektywność (Efficiency) - Grupa Ambra S.A. 8,00 7,00 6,00 5,00 Wartość 4,00 3,00 2,00 1,00 0,00 2004 2005 2006 2007RokVAHU - Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiegoSTVA - Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnegoVACA - Efektywność wykorzystania zaangażowanego kapitału własnegoVAIC - Współczynnik intelektualnej wartości dodanejRysunek 9 - Analiza VAIC™ - Efektywność (Efficiency) – Grupa Ambra S.A. 23
  • 24. Współczynnik VAIC™ gwałtownie wzrósł w latach 2005-2006, by następnie się ustabilizować. Tak samo wzrosła efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego. Natomiast efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego i własnego była jednolita, niejednoznacznie wzrostowa.Na koniec okresu badanego w 2007, kaŜde 100 PLN pochodzące z zaangaŜowanego kapitału własnego przedsiębiorstwa, kapitału ludzkiego i strukturalnego wykreowały wartość dodaną w wysokości 637 PLN.8. Szczegółowe porównanie wyników Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. 8.1Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU)Porównanie VAHU Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. 6,005,005,15 4,52 4,00 Wartość 2,79 3,00 2,54 2,00 2,24 2,001,72 2,002,02 1,00 1,360,00 2002 20032004 2005 20062007 Rok VAHU - Grupa śywiec S.A.VAHU - Grupa Ambra S.A. Rysunek 10 - Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego(VAHU)Grupa Ambra S.A. ma większą efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego. Oznacza to, Ŝe jej pra- cownicy wnoszą więcej wartości do firmy niŜ kadra Grupy śywiec S.A. lub inaczej mówiąc, Ambra S.A. inwestując w kapitał ludzki uzyskała więcej niŜ Grupa śywiec S.A.. Na koniec okresu wskaźnik VAHU dla Grupy Ambra S.A. wyniósł 4,52, gdy dla Grupy śywiec S.A 2,24 co daje róŜnicę 2,28 na korzyść Ambry S.A. Interpretując powyŜsze wyniki tak, jak A. Pulic w swoich analizach, wynika, Ŝe z kaŜdej złotówki zainwestowanej w jednego pracownika, Grupa Ambra S.A. uzyskała 4,52 PLN, a Grupa śywiec S.A. 2,24 PLN. Taki zwrot inwestycji jest bardzo wysoki, zwłaszcza, gdy trend wciąŜ jest pozytywny i wzrasta, co roku. 24
  • 25. 8.2 Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA) Porównanie STVA Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. 0,90 0,800,780,640,81 0,700,61 0,600,50 Wartość 0,55 0,500,500,51 0,400,42 0,30 0,200,26 0,10 0,00 2002 2003 2004 2005 2006 2007 RokSTVA - Grupa śywiec S.A. STVA - Grupa Ambra S.A. Rysunek 11 - Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA)Ponownie Grupa Ambra S.A. ma przewagę nad Grupą śywiec S.A. w efektywności wykorzystania kapitału, tym razem strukturalnego. JednakŜe przewaga ta wynosi tylko 0,23. Obie firmy zanotowały wzrost z lekkimi wahaniami w badanym okresie. 8.3 Efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego (VACA) Porównanie VACA Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. 1,40 1,29 1,201,00 1,07 1,00 Wartość 0,80 0,630,66 0,98 0,69 0,600,61 0,400,440,570,20 0,00 2002 2003 2004 2005 2006 2007 RokVACA - Grupa śywiec S.A.VACA - Grupa Ambra S.A.Rysunek 12 - Efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego (VACA)Grupa śywiec S.A. ma przewagę wynoszącą 0,22 dla współczynnika VACA, czyli posiada lepszą efektywność wykorzystania kapitału własnego, jednakŜe róŜnica nie jest duŜa. 25
  • 26. 8.4 Współczynnik intelektualnej wartości dodanej (VAIC) Porównanie VAIC Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. 8,00 7,006,93 6,37 6,00 5,00 Wartość 4,073,71 4,003,194,08 3,003,522,75 3,15 2,00 2,07 1,00 0,002002 2003 2004 2005 20062007 RokVAIC - Grupa śywiec S.A.VAIC - Grupa Ambra S.A. Rysunek 13 - Współczynnik intelektualnej wartości dodanej(VAIC)RóŜnica pomiędzy obiema spółkami dla współczynnika, VAIC™ wynosi 2,29 na korzyść Grupy Am- bra S.A.. Oznacza to, Ŝe kaŜde 100 PLN grupy Ambra S.A. pochodzące z zaangaŜowanego kapitału własnego, kapitału ludzkiego i strukturalnego generuje wartość dodaną w wysokości 637 PLN, a pod- czas gdy 100 PLN z tych samych środków grupy śywiec S.A. generuje 229 PLN mniej.Podsumowując, Grupa Ambra S.A wykorzystuje kapitał strukturalny, własny i ludzki efektywniej niŜ Grupa śywiec S.A. JednakŜe istotne jest stwierdzenie, Ŝe obie firmy konsekwentnie zwiększają swoją efektywność w zarządzaniu i gospodarowaniu swoimi kapitałami, a w szczególności kapitałem intelek- tualnym.9. Wskazówki dla Grupy śywiec S.A.Grupa śywiec S.A. z kaŜdych zainwestowanych 100 PLN uzyskuje 408 PLN, co jest bardzo dobrym wynikiem. JednakŜe analiza VAIC™ pozwala na znalezienie problemów i punktów, w których firma popełnia błędy. Ewentualna korekcja, zmiana polityki, strategii firmy pozwoli na zwiększenie zwrotu z inwestycji. PoniŜej znajdują się porady dla Grupy śywiec S.A., które mają na celu zwiększenie współczynnika, VAIC™, a co za tym idzie wzrostu zwrotu z inwestycji. 26
  • 27. 9.1Metody zwiększania wartości dodanejCzynniki wpływające na wzrost wartości dodanej (VA) - 4 000 000,00Grupa śywiec S.A. 3 500 000,00 3 000 000,00 2 500 000,00Wartość2 000 000,00 1 500 000,00 1 000 000,00 500 000,00 0,002002 20032004200520062007 RokWartość dodana (VA)Przychody ze sprzedaŜyKoszty operacyjne (oprócz kosztów zasobów ludzkich)Rysunek 14 – Czynniki wpływające na wzrost wartości dodanej (VA)PowyŜszy wykres obrazuje, Ŝe wartość dodana systematycznie rośnie, jednak nie jest to znaczący wzrost. Przychody ze sprzedaŜy rosną z roku na rok, przy czym koszty operacyjne rosną prawie rów- nolegle. By zwiększyć wartość dodaną naleŜałoby zmniejszyć koszty operacyjne przy zachowaniu tendencji wzrostowej przychodów ze sprzedaŜy. Grupa śywiec S.A. jest przedsiębiorstwem produk- cyjnym i koszty są uzaleŜnione od przychodów, jednakŜe prawdopodobnie moŜliwe jest efektywniej- sze korzystanie z ekonomii skali i obniŜenie kosztów operacyjnych bez nakładów na kapitał ludzki, który jak załoŜono jest inwestycją, a nie kosztem. 9.2Metody zwiększania efektywności wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału własnego - Grupa śywiec S.A.1 400 000,001,29 1,401 200 000,00 1,201,001 000 000,00 1,00 Wartość 800 000,000,69 0,61 0,660,80 600 000,000,60 400 000,000,440,40 200 000,000,20 0,000,00 2002 20032004200520062007 Rok Wartość dodanaKapitał własnyEfektywność wykorzystania kapitału własnego (VACA)Rysunek 15 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału własnego (VACA)27
  • 28. Grupa śywiec S.A. poczyniła znaczne postępy w badanym okresie odnośnie efektywności wykorzy- stania zaangaŜowanego kapitału własnego. Przyczyniła się do tego rosnąca wartość dodana oraz po- mniejszanie kapitału własnego. Firma ta jest producentem, dlatego zrozumiałym jest, Ŝe tylko do pew- nego momentu moŜe wyprzedawać kapitały własne. Dlatego teŜ, by zwiększyć efektywność tego wskaźnika (VACA), potrzebny jest wzrost wartości dodanej, a metodę osiągania tego przedstawiono we wcześniejszym punkcie. 9.3Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału ludzkiegoCzynniki wpływające na efektywność wykorzystaniakapitału ludzkiego - Grupa śywiec S.A. 1 200 000,002,502,022,24 2,00 2,00 1 000 000,002,001,72800 000,00 Wartość 1,50600 000,001,36 1,00400 000,00 200 000,00 0,50 0,00 0,002002 2003 2004 20052006 2007 Rok Wartość dodanaKapitał ludzkiEfektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU)Rysunek 16 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU)PowyŜszy wykres obrazuje, Ŝe Grupa śywiec S.A. zrobiła postępy w efektywności wykorzystania kapitału ludzkiego. JednakŜe wzrost tego wskaźnika jest determinowany przez wartość dodaną i kapi- tał ludzki. Wydatki na pracowników systematycznie wzrastały o niewielką wartość, podczas, gdy war- tość dodana powiększała się z roku na rok. Receptą na wzrost współczynnika VAHU jest wzrost war- tości dodanej lub obniŜenie wydatków na kapitał ludzki przy obecnym poziomie wartości dodanej. 28
  • 29. 9.4 Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału strukturalnegoCzynniki wpływające na efektywność wykorzystaniakapitału strukturalnego - Grupa śywiec S.A.1 200 000,000,55 0,60 0,500,51 0,501 000 000,00 0,420,50800 000,000,40Wartość 600 000,000,300,26 400 000,000,20200 000,000,10 0,00 0,00 200220032004 20052006 2007 RokWartość dodana Kapitał strukturalny Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA) Rysunek 17 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA)Grupa śywiec S.A. Najmniej efektywnie wykorzystuje kapitał strukturalny. Aby zwiększyć ten współ- czynnik potrzebny jest wzrost wartości dodanej. JednakŜe, gdy tempo wzrostu pozostanie takie same potrzebne będą obniŜki wydatków na kapitał ludzki w firmie. 9.5 Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału intelektualnego Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego (VAIC) - Grupa śywiec S.A.4,504,003,503,00Wartość2,502,001,501,000,500,00 2002 2003200420052006 2007RokVAHU - Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego STVA - Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego VACA - Efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego VAIC - Współczynnik intelektualnej wartości dodanejRysunek 18 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego (VAIC) 29
  • 30. Na współczynnik VAIC™ składają się wszystkie czynniki zamieszczone na powyŜszym wykresie. Dlatego, aby zwiększyć efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego Grupa śywiec S.A. po- winna poprawiać wyniki poszczególnych wskaźników równocześnie. Aby to osiągnąć naleŜy się za- stosować do porad i wskazówek zamieszczonych we wcześniejszych podpunktach analizujących po- szczególne wskaźniki. W przypadku Grupy śywiec S.A. istotne jest poprawienie efektywności wyko- rzystania kapitału strukturalnego oraz zaangaŜowanego kapitału własnego.10. Wskazówki dla Grupy Ambra S.A.Grupa Ambra S.A. uzyskuje 637 PLN z kaŜdych 100 PLN zainwestowanych w przedsiębiorstwo. Jest to bardzo wysoki współczynnik zwrotu z inwestycji. JednakŜe warto obserwować na bieŜąco sytuację wewnątrz firmy, aby szybko reagować na zmiany i dostosowywać strategię do konkurencji. Jest to moŜliwe, gdyŜ metoda VAIC™ pozwala na benchmarking firm konkurencyjnych, ale i całkowicie odległych w sensie ekonomicznym od siebie. Dlatego, gdy konkurencja radzi sobie lepiej moŜna zaob- serwować, w którym elemencie ich inwestycje są efektywniejsze i dlaczego. Grupa Ambra S.A. radzi sobie bardzo dobrze, jednakŜe poniŜej znajdują się wskazówki jak zwiększyć efektywność wykorzy- stywania kapitału intelektualnego. 10.1Metody zwiększania wartości dodanejCzynniki wpływające na wzrost wartości dodanej (VA) - 600000Grupa Ambra S.A.500000400000 Wartość 300000200000100000 0 2002200320042005 2006 2007 Rok Wartość dodana (VA) Przychody ze sprzedaŜy Koszty operacyjne (oprócz kosztów zasobów ludzkich) Rysunek 19 - Czynniki wpływające na wzrost wartości dodanej (VA)Grupa Ambra S.A. zwiększyła wartość dodaną w latach 2005-2007 zdecydowanie dzięki drastycznej obniŜce kosztów operacyjnych przy zachowaniu tendencji wzrostowej w przychodach ze sprzedaŜy. Kontynuacja takiej polityki pozwoli na stabilny wzrost wartości dodanej. 30
  • 31. 10.2 Metody zwiększania efektywności wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału własnego - Grupa Ambra S.A. 250000 1,2 0,981,07 200000 1 0,8 0,63 Wartość 150000 0,570,6 1000000,450000 0,2 0 02002 2003 2004 2005 2006 2007 RokWartość dodana Kapitał własny Efektywność wykorzystania kapitału własnego (VACA)Rysunek 20 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału własnego (VACA)Wzrost efektywności wykorzystania kapitału własnego przez Grupę Ambra S.A. nastąpił w latach 2005-2007 dzięki wzrostowi wartości dodanej. JednakŜe jednocześnie nastąpił wzrost inwestycji w kapitał własny, ale na tyle zrównowaŜony, Ŝe efektywność nie spadła, lecz wzrosła. Aby zwiększyć efektywność naleŜy kontynuować wzrost wartości dodanej i przeanalizować, czy potrzebna jest tak duŜa wartość kapitału własnego. 10.3 Metody zwiększania efektywności wykorzystania kapitału ludzkiego Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego - Grupa Ambra S.A. 250000 5,156200000 4,525 4 Wartość 150000 2,792,543 100000250000 1 0 02002 20032004 2005 2006 2007 RokWartość dodana Kapitał ludzki Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU)Rysunek 21 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU) 31
  • 32. Efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego Grupy Ambra jest na bardzo wysokim poziomie. Kluczem do sukcesu jest wzrost wartości dodanej przy relatywnie powolnym wzroście kapitału ludz- kiego. Aby zwiększyć wskaźnik VAHU naleŜy kontynuować wzrost wartości dodanej lub obniŜyć koszty kapitału ludzkiego przedsiębiorstwa. 10.4 Metody zwiększania efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego - Grupa Ambra S.A. 2500000,81 0,9 0,78 0,8 2000000,64 0,7 0,610,6 Wartość 1500000,50,4 1000000,350000 0,20,1 00 2002 2003 20042005 2006 2007 Rok Wartość dodanaKapitał strukturalnyEfektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA)Rysunek 22 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA)Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego jest na relatywnie wysokim poziomie w porówna- niu do Grupy śywiec S.A., jednak by zwiększyć współczynnik STVA naleŜy zmniejszyć wartość ka- pitału strukturalnego i zachować tendencję wzrostową wartości dodanej. 32
  • 33. 10.5 Metody zwiększania efektywność wykorzystania kapitału intelektualnegoCzynniki wpływające na efektywność wykorzystaniakapitału intelektualnego (VAIC) - Grupa Ambra S.A 8,00 7,00 6,00 5,00 Wartość 4,00 3,00 2,00 1,00 0,00 2004 2005 20062007Rok VAHU - Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiegoSTVA - Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnegoVACA - Efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnegoVAIC - Współczynnik intelektualnej wartości dodanej Rysunek 23 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego (VAIC)Grupa Ambra S.A. ma bardzo wysoki wskaźnik VAIC™ głównie dzięki bardzo wysokiej efektywno- ści wykorzystania kapitału ludzkiego i wysokiemu współczynnikowi intelektualnej wartości dodanej. JednakŜe efektywność wykorzystania kapitału własnego i strukturalnego jest na niskim poziomie i naleŜy zastosować wskazówki i porady z poszczególnych podpunktów zamieszczonych wcześniej, by zwiększyć wartość efektywności wykorzystania kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa. 33
  • 34. III.Alternatywne metody wyceny kapitału intelektualnego1. Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV1.1 Opis metody Wskaźnik MV/BV (Market Value / Book Value) został wprowadzony do literatury i analizy kapitału intelektualnego przez T. Stewarta44. Jest to bardzo powszechna metoda i wielu analityków powołuje się na nią w swoich badaniach. Głównym załoŜeniem tej metody brzmi: „róŜnica pomiędzy wartością rynkową, a wartością księgową stanowi kapitał intelektualny”.Kapitał intelektualny = Wartość rynkowa – Wartość księgowa Wartość księgowa Wartość rynkowaKapitał intelektualnyRysunek 24 – Opracowanie własne - Schemat wartości firmy45Na tej podstawie T. Stewart wprowadził wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej, zwany dalej MV/BV, który oblicza się następująco: MV/BV = wartość rynkowa ÷ wartość księgowaAby obliczyć wartość rynkową potrzebne są dane odnośnie ilości akcji i ich cena. Do obliczeń dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. zastosowano ceny akcji na koniec roku z ostatniego notowania Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. W przypadku, gdy firma nie jest notowana na giełdzie, stosu- je się analizę porównawczą uwzględniającą informacje o wartość spółek giełdowych.46 Z drugiej strony, wartość księgową oblicza się za pomocą wyceny wartości księgowej. Najpowszech- niejsza metoda według M. Kicińskiej47 to „wycena wartości księgowej aktywów netto, która stanowi sumę księgowej wartości wszystkich aktywów przedsiębiorstwa pomniejszoną o księgową wartość kapitałów obcych. Konsekwentnie, szczegółowe obliczenie wskaźnika MV/BV wygląda następująco:MV/BV = wartość rynkowa (cena 1 akcji × liczba akcji) ÷ wartość księgowa (aktywa – kapitały obce)W poniŜszych obliczeniach wskaźnika MV/BV przyjęto, Ŝe kapitały obce dla obu grup to zobowiąza- nia krótko i długoterminowe. Niektórzy eksperci uwzględniają równieŜ rezerwy i rozliczenia między- okresowe, jako kapitały obce, jednak w poniŜszej analizie nie zostało to wzięte pod uwagę. 1.2 Krytyka metody MV/BV Najistotniejszą wadą powyŜszej metody jest opieranie jej na wartości rynkowej, która jest często prze- szacowana lub odwrotnie. Wynika to z wielu niezaleŜnych od zarządu działań i sił wpływających na kształtowanie się kursu akcji. Przyjmowanie ceny akcji z jednego dnia, nawet na koniec okresu nie uwzględnia zjawisk cyklicznych i zewnętrznych. Kolejną krytyką metody jest to, Ŝe kapitał intelektu- alny jest róŜnicą pomiędzy wartością rynkową, a wartością księgową. Autorzy jak Bukh i Larsen uwa- Ŝają, Ŝe kapitał intelektualny to coś więcej niŜ to, co wynika z takiego działania matematycznego.4844T. Stewart, Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations, Nicholas Brealey, Londyn 1997. 45M. Kunasz, Próba wyceny kapitału intelektualnego przedsiębiorstw notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, [z:] http://mikro.univ.szczecin.pl/bp/pdf/16/13.pdf, z dnia 06.08.2008. 46S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perpektywy interesariuszy, Kraków 2006. 47M. Kicińska, Światowe standardy wyceny kapitału intelektualnego, [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapi- tał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006, s. 196-219. 48P.N. Bukh, H.T. Larsen, J. Mouritsen, Constructing intellectual capital statements , Scandinavian Journal of Manage- ment, 2001 (17, nr 1), s. 87-108.34
  • 35. Dane o kapitale intelektualnym nie byłyby porównywalne pomiędzy krajami i przedsiębiorstwami z innych rejonów świata z powodu róŜnych metod rachunkowości. Dlatego A. Pulic i J. Mouritsen nawołują do stworzenia jednolitych standardów wyceny kapitału intelektualnego. 1.3 Wycena kapitału intelektualnego przez zastosowanie wskaźnika MV/BV dlaGrup śywiec S.A. i Ambra S.A.W poniŜszych tabelach znajdują się obliczenia wskaźnika MV/BV dla Grupy śywiec S.A. i Ambra S.A. Dla obliczeń przyjęto następujące załoŜenia:• Cena akcji pochodzi z ostatniego notowania Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie dlabadanego roku.• Kapitały obce są to zobowiązania krótko i długoterminowe.• Wszystkie dane bilansowe i z rachunku zysków i strat pochodzą z oficjalnych sprawozdań fi-nansowych poszczególnych Grup. 35
  • 36. Tabela 4 - Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grupy śywiec S.A. Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BVGrupa śywiec S.A.RokRok EtapWskaźnikMetoda2002 20032004 200520062007 zł złzł złzłzłSprawozdanie Liczba akcji finansowe11 335 454 11 335 45411 330 61711 335 422 11 296 46210 721 923 Cena akcji 1 (na koniec roku, w PLN) Dane z GPW 390434 452484,5 490 640 Zmiana (Patrz Komentarz) WartośćLiczba akcji X cena rynkowaakcji 4 420 827 060 4 919 587 036 5 121 438 884 5 492 011 959 5 535 266 380 6 862 030 720 Suma księgowawartości wszystkich 1 893 856 000 2 032 546 000 2 119 248 000 2 380 309 000 2 328 159 000 2 439 097 000aktywów zobowiązaniapomniejszona odługoterminoweWartość2 760 000125 920 000249 000 000 467 126 000509 718 000 228 857 000 2 księgową wartośćksięgowazobowiązaniakapitałów obcychkrótkoterminowe 542 737 000 602 262 000514 576 000 712 874 000918 666 000 1 423 817 000Wartość księgowa:1 348 359 000 1 304 364 000 1 355 672 000 1 200 309 000 899 775 000 786 423 000 Wskaźnik wartości rynkowej do 3 wartościWartość rynkowa / Wartość księgowa księgowej MV/BV3,28 3,773,784,58 6,15 8,73Komentarz: Zmiany w stosowanych zasadach rachunkowości. Z dniem 1 stycznia 2005 roku Grupa Kapitałowa śywiec S.A. zmieniła stosowane zasady rachunkowo- ści z polskich zasad rachunkowości na MSSF (Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej). Dane finansowe za 2004 rok zostały prze- kształcone zgodnie z zasadami MSSF i dlatego nie są porównywalne z danymi wykazanymi w ubiegłorocznym sprawozdaniu finansowym.36
  • 37. Tabela 5 - Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grupy Ambra S.A. Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV Grupa Ambra S.A. RokEtapWskaźnik Metoda20042005 2006 2007złzł zł złLiczba akcji Sprawozdanie finansowe18 906 64418 906 644 18 906 644 25 206 644 1 Cena akcji (nakoniec roku, w PLN) Dane z GPW81115,5 10,15Wartość rynkowa Liczba akcji X cena akcji 151 253 152 207 973 084 293 052 982 255 847 437 Suma księgowa wartościwszystkich aktywów213 158 000 247 315 000 406 802 000 471 057 000 pomniejszona o zobowiązania księgową wartośćdługoterminowe30 855 00038 104 000 44 306 000 91 514 0002Wartość księgowakapitałów obcych zobowiązania krótkoterminowe 94 481 000 103 059 000 158 805 000 165 279 000Wartość księgowa: 87 822 000 106 152 000 203 691 000 214 264 000Wskaźnik wartościrynkowej do3 Wartość rynkowa / Wartość księgowawartości księgowejMV/BV 1,721,961,44 1,19Legenda: Oznaczenie - nazwa angielska (nazwa polska) MV - Market Value (Wartość Rynkowa) BV - Book Value (Wartość Księgowa) 37
  • 38. 1.4 Analiza wyników Wartość wskaźnika MV/BV obrazuje relację pomiędzy wartością rynkową, a księgową. Wartość wskaźnika MV/BV powyŜej jedności oznacza, Ŝe firma posiada kapitał intelektualny, który nie został udokumentowany w księgach rachunkowych. Kapitał taki często decyduje o przewadze konkurencyj- nej firmy zwiększając jej faktyczną wartość. Dlatego istotne jest, by wprowadzić standardy wyceny kapitału intelektualnego, by wprowadzić ten koncept do oficjalnych metod księgowości.Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A.10,00 9,008,73 8,00 7,00Wartość 6,00 6,15 5,00 3,78 4,00 4,58 3,003,773,28 1,44 2,001,19 1,001,721,96 0,00 2002 20032004 200520062007 RokMV/BV Grupa śywiec S.A. MV/BV Grupa Ambra S.A.Rysunek 25 - Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A.PowyŜszy wykres pokazuje, Ŝe obie firmy posiadają kapitał intelektualny (wartość wskaźnika wyŜsza od jedności), który nie został uwzględniony w księgach. Metoda ta pozwala jedynie zbadać czy istnieje kapitał intelektualny w firmie, a nie określa jego wartości. JednakŜe powyŜszy wykres pokazuje, Ŝe Grupa śywiec S.A. sukcesywnie zwiększała kapitał intelektualny, który jest istotnym czynnikiem wpływającym na sukces firmy, a nie został uwzględniony w raportach rocznych. Grupa Ambra S.A. równieŜ posiada kapitał intelektualny, który nie został uwzględniony w sprawozdaniach i to dzięki niemu ma przewagę konkurencyjną, która zapewnia przetrwanie firmy na rynku.2.Wskaźnik q-Tobina 2.1 Opis metody Metoda wyceny kapitału intelektualnego za pomocą wskaźnika q-Tobina została wykorzystana przez prezesa amerykańskiego banku centralnego – Alana Greenspana. Wykorzystał on metodę i wskaźnik „q” stworzony przez J. Tobina do interpretacji inwestycji w technologie i kapitał ludzki, pozwala on na analizę skutków takich inwestycji i polityki dywersyfikacji czy tworzenia wartości firmy. Wskaźnik q-Tobina jest bardzo uŜyteczny podczas benchmarkingu, czyli porównywania konkurencyj- nych firm z tej samej branŜy. Pozwala na ocenę pozycji przedsiębiorstwa na rynku lub w sektorze go- spodarki oraz na monitorowanie trendów49. Docelowo, w długim terminie wskaźnik ten powinien dąŜyć do jedności. Firmy, których wskaźnik jest niŜszy od jedności z tendencją spadkową znajdują się w sektorze zanikającym lub zwęŜającym pole działania lub działają w bardzo konkurencyjnym środowisku50. Z drugiej strony, gdy wskaźnik q - To- bina jest wyŜszy od jedności, oznacza to, Ŝe firma posiada potencjał do uzyskania zysków monopoli-49S. Zambon, Study on the measurement of intangible assets and associated reporting practices 2003,[z:] http://ec.europa.eu/enterprise/services/business_related_services/policy_papers_brs/intangiblesstudy.pdf, z dnia 18.08.2008. 50Z. Wilimowska, Cele wyceny przedsiębiorstw, [z:] http://www.pwsz.nysa.pl/instytut/finanse/wilimowska/wycena2.pdf, z dnia 12.08.2008.38
  • 39. stycznych. Dodatkowo oznacza, to, Ŝe przedsiębiorstwo jest w stanie wypracować wysoką stopę zwro- tu z inwestycji51. Oznacza to, Ŝe im wyŜszy wskaźnik „q” tym większa wartość kapitału intelektualne- go firmy. WyŜszy wskaźnik q-Tobina jest notowany dla firm, które posiadają i inwestują w technologie i rozwój wiedzy, jak równieŜ w kapitał intelektualny52. 2.2 Etapy liczenia Wskaźnik „q” wprowadzony przez J. Tobina w 1969 roku na początku miał na celu ułatwienie podej- mowania decyzji inwestycyjnych niezaleŜnie od zmian makroekonomicznych takich jak wahania stóp procentowych. Dopiero Alan Greenspan zastosował go do badań kapitału intelektualnego, jednakŜe nie zmodernizował podstawowej reguły, która pozwala na wyliczenie tego wskaźnika.Wskaźnik q-Tobina = wartość rynkowa / koszt odtworzenia aktywów materialnychW literaturze wielu naukowców przedstawiło swoje metody do wyliczenia tego wskaźnika. Do poniŜ- szych wyliczeń została jednak zastosowana metoda, K.H. Chunga i S.W. Pruitta53.Wskaźnik q-Tobina= (MVCS + BVLTD + BVINV + BVLC - BVCA) ÷ BVTA Gdzie: MVCS - Market Value of Common Stock Shares (Wartość Rynkowa Akcji Zwykłych) BVLTD - Book Value of Long-term Debt (Wartość Księgowa Zobowiązań Długoterminowych) BVINV - Book Value of Inventories (Wartość Księgowa Zapasów) BVCL - Book Value of Current Liabilities (Wartość Księgowa Zobowiązań Krótkoterminowych) BVCA - Book Value of Current Assets (Wartość Księgowa Aktywów Obrotowych) BVTA - Book Value of Total Assets (Wartość Księgowa Wszystkich Aktywów) 2.3 Krytyka wskaźnika q-Tobina Wskaźnik q-Tobina, podobnie jak MV/BV jest głównie krytykowany ze względu na branie pod uwagę podczas liczenia wartości rynkowej firmy, na którą wpływają niezaleŜne siły i czynniki. Dlatego wy- stępujące wahania na giełdzie wpływają na wartość rynkową firmy, która nie odzwierciedla bieŜącej sytuacji, a prognozuje wartość firmy w przyszłości54. Metoda ta jest jednak szeroko uŜywana przez firmy i inwestorów, gdyŜ pozwala monitorować trendy zmian kapitału intelektualnego. Gdy wartość wskaźnika q-Tobina spada, moŜe to być sygnał ostrzegawczy dla inwestorów, ale i dla kierownictwa. 2.4 Wycena kapitału intelektualnego przez zastosowanie wskaźnika q-Tobinadla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. W poniŜszych tabelach znajdują się obliczenia wskaźnika q-Tobina dla Grupy śywiec S.A. i Ambra S.A. Dla obliczeń przyjęto następujące załoŜenia:• Cena akcji pochodzi z ostatniego notowania Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie dlabadanego roku,• Wszystkie dane bilansowe i z rachunku zysków i strat pochodzą z oficjalnych sprawozdań fi-nansowych poszczególnych Grup,• Do wyliczenia wskaźnika q-Tobina wykorzystano metodę K.H Chunga i S.W. Pruitta. 51S. Zambon, Study on the measurement of intangible assets and associated reporting practices 2003, [z:] http://ec.europa.eu/enterprise/services/business_related_services/policy_papers_brs/intangiblesstudy.pdf, z dnia 18.08.2008. 52A. Cravera, M. Magilone, R. Ruggieri, La valutazione del capitale intellecttuale, [w:] Study on the measurement of in- tangible assets and associated reporting practices 2003, [z:] http://ec.europa.eu/enterprise/services/business_related_services/policy_papers_brs/intangiblesstudy.pdf, z dnia 18.08.2008.http://ec.europa.eu/enterprise/services/business_related_services/policy_papers_brs/intangiblesstudy.pdf 53K.H. Chung, S.W. Pruitt, A Simple Approximation of Tobin’s q, Financial Management, 1994 (23, nr3), s.70-74 54S. Zambon, Op.cit.39
  • 40. Tabela 6 - Wskaźnik q-Tobina dla Grupy śywiec S.A.Wskaźnik q-Tobina Grupa śywiec S.A. RokEtap Wskaźnik Objaśnienie200220032004 200520062007 złzłzł złzłzł Wartość rynkowa akcjiZmiana (Patrz Komentarz) 1 zwykłych MVCS4 420 827 060 4 919 587 036 5 121 438 884 5 492 011 959 5 535 266 380 6 862 030 720 Zobowiązania 2 długoterminowe BVLTD 2 760 000125 920 000249 000 000467 126 000509 718 000 228 857 000 3 BVINV Zapasy 162 180 000 203 620 000171 386 000163 168 000154 953 000 165 065 000 Zobowiązania 4 krótkoterminowe BVCL 542 737 000 602 262 000514 576 000712 874 000918 666 000 1 423 817 000 5 BVCAAktywa obrotowe408 549 000 540 398 000532 924 000671 674 000672 945 000 767 711 000 6 BVTAAktywa1 893 856 000 2 032 546 000 2 119 248 000 2 380 309 000 2 328 159 000 2 439 097 000 7 Wskaźnik q-Tobina2,49 2,612,612,59 2,773,24 Komentarz: Zmiany w stosowanych zasadach rachunkowości. Z dniem 1 stycznia 2005 roku Grupa Kapitałowa śywiec S.A. zmieniła stosowane zasady rachunkowo- ści z polskich zasad rachunkowości na MSSF (Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej). Dane finansowe za 2004 rok zostały prze- kształcone zgodnie z zasadami MSSF i dlatego nie są porównywalne z danymi wykazanymi w ubiegłorocznym sprawozdaniu finansowym. 40
  • 41. Tabela 7 - Wskaźnik q-Tobina dla Grupy Ambra S.A. Wskaźnik q-TobinaGrupa Ambra S.A. RokEtap Wskaźnik Objaśnienie 2002200320042005 20062007złzł złzł Wartość rynkowa1akcji zwykłychMVCS 151 253 152 207 973 084293 052 982 255 847 437 Zobowiązania2długoterminoweBVLTD 30 855 00038 104 000 44 306 00091 514 0003 BVINVZapasy 63 997 00060 357 000 93 041 000 100 713 000 Zobowiązania4krótkoterminoweBVCL94 481 000 103 059 000158 805 000 165 279 0005 BVCA Aktywa obrotowe 151 970 000 174 841 000263 176 000 274 303 0006 BVTA Aktywa213 158 000 247 315 000406 802 000 471 057 0007Wskaźnik q-Tobina 0,88 0,95 0,800,72 Legenda: Oznaczenie - nazwa angielska (nazwa polska) Wskaźnik q-Tobina= (MVCS + BVLTD + BVINV + BVLC - BVCA) / BVTA MVCS - Market Value Of Common Stock Shares (Wartość Rynkowa AkcjiZwykłych)BVLTD - Book Value Of Long-Term Debt (Wartość Księgowa Zobowiązań Długotermino-wych)BVINV - Book Value Of Inventories (Wartość Księgowa Zapasów)BVCL - Book Value Of Current Liabilities (Wartość Księgowa Zobowiązań Krótkotermino-wych)BVCA - Book Value Of Current Assets (Wartość Księgowa Aktywów Obrotowych)BVTA - Book Value Of Total Assets (Wartość Księgowa Wszystkich Aktywów) 41
  • 42. 2.5Analiza wyników Wskaźnik q-Tobina -Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A.3,503,243,00 2,772,502,612,61 2,492,59Wartość 2,001,501,00 0,88 0,950,50 0,80 0,720,00 200220032004 200520062007Rok Wskaźnik q-Tobina - Grupa śywiec S.A. Wskaźnik q-Tobina - Grupa Ambra S.A.Rysunek 26 - Wskaźnik q-Tobina - Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A.PowyŜszy wykres stworzony na podstawie obliczeń z tabel dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. poka- zuje trendy kształtowania się wskaźnika q-Tobina na przestrzeni sześciu i czterech lat. Dla Grupy śywiec S.A. wysoki wskaźnik, sięgający 3,24 w 2007 roku i wzrastająca tendencja od 2002 roku pokazuje, Ŝe firma posiada duŜą przewagę konkurencyjną. Co więcej, tak wysoka wartość wskaźnika oznacza, Ŝe przedsiębiorstwo uzyskuje zyski monopolistyczne i posiada technologie i kapi- tał intelektualny, wiedzę, które pozwalają na pozytywny rozwój. Z drugiej strony jest Grupa Ambra S.A., która wykazuje tendencję spadkową tak, jak w przypadku wcześniejszego wskaźnika. Taki trend odzwierciedla spadek rozwoju kapitału intelektualnego w fir- mie. Równocześnie moŜna zaobserwować duŜą przewagę konkurencyjną Grupy śywiec S.A. nad Grupą Ambra S.A. w kontekście pozycji rynkowej. Podczas, gdy Grupa śywiec S.A. posiada pozycję lidera osiągającego zyski monopolistyczne, Grupa Ambra S.A. jest graczem na rynku, który próbuje konkurować z silniejszą grupą róŜnymi metodami (między innymi powiększając własną grupę).3.CIV 3.1Opis metody Kolejną metodą szacowania kapitału intelektualnego jest metoda CIV (Calculated Intagible Value), czyli szacowana wartość aktywów niematerialnych. Została stworzona przez NCI Research do celów podatkowych przy wyznaczaniu rynkowej wartości aktywów niematerialnych55. Następnie została zmodyfikowana w 1995 roku przez T. Stewarta, co obecnie pozwala na wyznaczenie wartości kapitału intelektualnego firmy56.3.2Etapy liczenia Współcześnie metoda CIV jest siedmiostopniową kalkulacją zmodyfikowaną, przez T. Stewarta. Do obliczeń uŜywa się danych pochodzących ze sprawozdań firmy z trzech do pięciu lat. Dodatkowo po- biera się dane z rynku kapitałowego o wartości średniej stopy zwrotu na aktywach (ROA, Return of Assets) dla całego sektora.55 S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 56 J. Stańczyk, Z. Kryński, Metody pomiaru wartości kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, [z:] http://www.univ.rzeszow.pl/ekonomia/Zeszyt10/17.pdf, z dnia 12.08.2008.42
  • 43. Poszczególne etapy obliczania metodą CIV wyglądają następująco:Etap I Oblicza się średni zysk przed opodatkowaniem (brutto) z ostatnich trzech do pięciu lat.Dane z rachunku zysków i strat.Etap II Wyznaczenie średniej wartości aktywów materialnych z ostatnich trzech do pięciu lat.Dane z bilansu.Etap III Dzieli się średni zysk wyliczony na pierwszym etapie przez średnią wartość aktywów materialnych, uzyskując średni zwrot na aktywach materialnych (ROA).Kalkulacja: Średni zysk (Etap I) ÷ Średnia wartość aktywów materialnych (Etap II) × 100% = ROA dla spółki.Etap IV Oblicza się średni wskaźnik ROA dla całego sektora z ostatnich trzech do pięciu lat. Dane z rynku.Etap V Oblicza się nadwyŜkę.Kalkulacja: NadwyŜka = Średni zysk przed opodatkowaniem – (ROA dla całego sektora × średnia wartość akty- wów materialnych).Etap VI Oblicza się średnią stopę podatkową z ostatnich trzech do pięciu lat.Dane z rynku. Następnie oblicza się „Premię intelektualną”, czyli premię przypadającą na aktywa niematerialne.Kalkulacja: „Premia intelektualna” = Średnia stopa podatkowa × NadwyŜka (Etap V) – NadwyŜka (Etap V).Etap VII Wyznacza się odpowiednią stopę dyskontową, na przykład koszt kapitału dla przedsiębiorstwa. Kalkulacja kosztu kapitału. Następnie szacuje się bieŜąca wartość premii.Kalkulacja: BieŜąca wartość premii = „Premia intelektualna” (Etap VI) ÷ stopa dyskontowa. 3.3Krytyka metody CIV NajwaŜniejszą krytyką metody CIV jest wykorzystywanie przez nią średniej wartości wskaźnika ROA, a nie rzeczywisty zwrot na aktywach. Wszelkie miary średnie są nie dokładne i często obniŜają lub zawyŜają wartość wskaźnika. Drugą wadą jest stosowanie stopy dyskontowej, czyli kosztu kapitału przedsiębiorstwa, która dla róŜ- nych przedsiębiorstw jest inna57. 57S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006.43
  • 44. 3.4 Wycena kapitału intelektualnego metodą CIV dla Grup śywiec S.A. i Am-bra S.A.PoniŜsze wyliczenia zostały przeprowadzone etapowo według poniŜszych załoŜeń:• Średnia stopa dyskontowa dla Grupy Ambra S.A. wynosi 9,99%, natomiast dla Grupy śywiecS.A. wynosi 8,60% (na podstawie informacji zamieszczonych w sprawozdaniach finansowychz lat 2002-2007),• ROA dla sektora, w którym konkurują Grupy śywiec S.A. i Ambra S.A. został przyjęty na po-ziomie 6,00%,• Wszystkie dane bilansowe i z rachunku zysków i strat pochodzą z oficjalnych sprawozdań fi-nansowych poszczególnych Grup. 44
  • 45. Tabela 8 - Wskaźnik CIV dla Grupy śywiec S.A. Metoda CIV Grupa śywiec S.A.EtapWskaźnikMetoda Rok Rok ŚredniaŚrednia200220032004200520062007 złzłzłzłzłzłDane z1 rachunkuZysk brutto zysków i strat102 588 000 257 542 000 329 373 000229 834 333 416 807 000425 526 000 525 077 000 455 803 333Aktywa2materialneDane z bilansu 1 368 497 000 1 393 386 000 1 469 973 000 1 410 618 6671 618 072 000 1 544 751 000 1 556 568 000 1 573 130 333Zysk brutto /aktywa3ROA dla materialne x Zmiana (Patrz Komentarz)spółki100%7,50%18,48%22,41% 16% 25,76%27,55%33,73%29%ROA dla4sektora Dane z rynku 6,00% 6,00% 6,00% 6 6,00% 6,00% 6,00% 6,00%Zysk brutto -(ROA dla5 sektora XAktywaNadwyŜkamaterialne)20 478 180 173 938 840 241 174 620145 197 213 319 722 680332 840 940 431 682 920 361 415 513Stopapodatkowa Dane z rynku19,00%19,00%19,00%19,00%19,00%19,00%19,00%19,00%6 NadwyŜka X (1Premia- Stopaintelektualna podatkowa) 16 587 326 140 890 460 195 351 442117 609 743 258 975 371269 601 161 349 663 165 292 746 566Stopa kosztudyskontowa kapitału8,60% 8,60% 8,60% 8,60% 8,60% 8,60% 8,60% 8,60%Premia7BieŜąca intelektualna /wartość stopapremiidyskontowa192 875 881 1 638 261 167 2 271 528 398 1 367 555 149 3 011 341 521 3 134 897 226 4 065 850 758 3 404 029 83545
  • 46. Tabela 9 - Wskaźnik CIV dla Grupy Ambra S.A.Grupa Ambra S.A.Etap Wskaźnik Metoda Rok Średnia 2004 2005 20062007zł zł złzłDane z rachunku 1 Zysk bruttozysków i strat19 511 000 25 199 00033 259 000 33 774 00027 935 750 Aktywa 2 materialne Dane z bilansu43 912 000 43 808 000 103 378 000138 146 00082 311 000Zysk brutto / 3aktywa materialne ROA dla spółki x 100%44,43%57,52% 32,17%24,45%34% ROA dla 4 sektoraDane z rynku 6,00% 6,00% 6,00%6,00% 6,00%Zysk brutto - (ROAdla sektora X 5Aktywa NadwyŜka materialne) 16 876 280 22 570 52027 056 320 25 485 24022 997 090 Stopa podatkowaDane z rynku19,00%19,00% 19,00%19,00%19,00% 6 Premia NadwyŜka X (1 - intelektualnaStopa podatkowa)13 669 787 18 282 12121 915 619 20 643 04418 627 643 StopaKalkulacja kosztu dyskontowa kapitału 9,99% 9,99% 9,99%9,99% 9,99% 7Premia BieŜącaintelektualna / wartość premii stopa dyskontowa 136 834 703 183 004 216219 375 568206 637 081 186 462 892 Komentarz: Zmiany w stosowanych zasadach rachunkowości. Z dniem 1 stycznia 2005 roku Grupa Kapitałowa śywiec S.A. zmieniła stosowane zasady rachunkowo- ści z polskich zasad rachunkowości na MSSF (Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej). Dane finansowe za 2004 rok zostały prze- kształcone zgodnie z zasadami MSSF i dlatego nie są porównywalne z danymi wykazanymi w ubiegłorocznym sprawozdaniu finansowym. 46
  • 47. 3.5Analiza wyników BieŜąca wartość premii -Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A. 4 000 000 0003 404 029 835 3 500 000 000 3 000 000 000 2 500 000 000 2 000 000 000 1 500 000 0001 367 555 1491 000 000 000 500 000 000186 462 892 Wartość0Średnia bieżącej wartości premii KCE - Grupa Żywiec S.A. (2002-2004) KCE - Grupa Żywiec S.A. (2005-2007)KCE - Grupa Ambra S.A. (2004-2007)Rysunek 27 - BieŜąca wartość premii – Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A.„Premia intelektualna” wskazuje, ile przedsiębiorstwo średnio zarobiłoby przy dostępnym kapitale intelektualnym w porównaniu z typową firmą z tej samej branŜy. Natomiast „bieŜąca wartość premii” jest równa wartości kapitału intelektualnego firmy. Grupa śywiec S.A. w latach 2002-2004 uzyskała średnią „bieŜącej wartości premii” na poziomie 1,3 mld PLN, a w latach 2005-2007 na poziomie 3,4 mld PLN, co według metody CIV wyznacza war- tość kapitału intelektualnego. Natomiast Grupa Ambra w okresie 2004-2007 posiadała średnio kapitał intelektualny o wartości 186 mln PLN.Wartość rynkowa Grupy śywiec S.A. na koniec 2007 roku wynosiła 6,8 mld PLN, co przy wartości kapitałów własnych na poziomie 786 mln PLN daje róŜnicę 6,01 mld, PLN, która zgodnie ze wskaźni- kiem MV/BV jest wartością kapitału intelektualnego spółki. Zestawiając wartość 3,4 mld PLN z 6,01 mld, PLN, moŜna wywnioskować, Ŝe wartość rynkowa Grupy śywiec S.A. została w duŜej mierze zdeterminowana wartością jej aktywów niematerialnych, ale równieŜ innymi czynnikami.Z drugiej strony wartość rynkowa Grupy Ambra S.A. na koniec 2007 roku wynosiła 255 mln PLN, co przy wartości kapitałów własnych na poziomie 214 mln PLN daje róŜnicę 39 mln, PLN, która zgodnie ze wskaźnikiem MV/BV jest wartością kapitału intelektualnego spółki. Zestawiając wartość 186 mln PLN z 39 mln, PLN, moŜna wywnioskować, Ŝe wartość rynkowa Grupy Ambra S.A. była zdetermi- nowana raczej innymi czynnikami niŜ wartością jej aktywów niematerialnych.47
  • 48. 4. Metoda KCE4.1 Opis metody Model KCE (Knowledge Capital Earnings), czyli „Zysk z kapitału wiedzy” jest uwaŜany, jako rozwi- nięcie metody CIV opisanej wcześniej. Została opracowana przez profesora B. Lev’a na prośbę redak- torów magazyny CFO58. Metoda KCE jest oparta na ekonomicznej koncepcji produkcji, przy czym B. Lev pod pojęciem wyniku ekonomicznego rozumie zagregowaną wartość zysków z przeszłości, zy- sków przyszłych i wartości potencjalnego wzrostu59. Wynik ekonomiczny = α × Aktywa materialne + β × Aktywa finansowe + γ × Aktywa niematerialneGdzie α, β i γ określają udział poszczególnych aktywów (materialnych, finansowych i niematerial- nych) w wyniku finansowym przedsiębiorstwa, czyli stopę zwrotu z danego rodzaju aktywów. 4.2 Etapy liczeniaEtap I Szacuje się wartość rocznych znormalizowanych zysków przedsiębiorstwa. Dane z rachunku zysków i strat.Kalkulacja: Zysk znormalizowany = Zysk netto skorygowany o wartość wyniku ze zdarzeń nadzwyczajnych i lo- sowych.Etap II Szacuje się α i β czyli stopę zwrotu z aktywów materialnych i finansowych. Dla Grupy śywiec S.A.:o Stopa zwrotu z aktywów materialnych = 7%,o Stopa zwrotu z aktywów finansowych = 14%. Dla Grupy Ambra S.A.:o Stopa zwrotu z aktywów materialnych = 10%,o Stopa zwrotu z aktywów finansowych = 4%.Następnie oblicza się zysk przypadający na aktywa materialne i aktywa finansowe, mnoŜąc stopę zwrotu z tych aktywów przez ich wartość.Etap III Oblicza się zysk z kapitału wiedzy.Kalkulacja: Kapitał wiedzy = Znormalizowany zysk (Etap I) – Zysk z aktywów materialnych (Etap II) – Zysk z aktywów finansowych (Etap II).Etap IV Oblicza się całkowitą wartość kapitału wiedzy. Szacuje się γ czyli stopę zwrotu z kapitału wiedzy (aktywów niematerialnych).Dla Grupy śywiec S.A.: o Stopa zwrotu z aktywów niematerialnych = 8%,Dla Grupy Ambra S.A.: o Stopa zwrotu z aktywów niematerialnych = 8%.58J. Stańczyk, Z. Kryński, Metody pomiaru wartości kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, [z:] http://www.univ.rzeszow.pl/ekonomia/Zeszyt10/17.pdf, z dnia 12.08.2008. 59Strojny M., Metody i narzędzia pomiaru kapitału intelektualnego w organizacji, [w:] Dobija D. (red.), Pomiar i rozwój kapitału ludzkiego przedsiębiorstwa, PFPK, Warszawa 2003.48
  • 49. Kalkulacja: Całkowita wartość kapitału wiedzy = Zysk z kapitału intelektualnego (Etap III) ÷ stopa zwrotu z kapitału wiedzy.4.3Krytyka metody KCE Główną wadą metody KCE jest szacowanie stopy zwrotu z aktywów i kalkulowanie na jej podstawie poszczególnych zysków z odpowiednich kapitałów. RównieŜ podział zysku na trzy źródła: aktywa materialne, niematerialne i finansowe jest sprzeczny z zasadami rachunkowości, gdzie zysk jest jeden i niepodzielny, gdyŜ jest sumą powyŜszych, powiązanych ze sobą czynników, których nie da się wy- odrębnić60.4.4Wycena kapitału intelektualnego metodą KCE dla Grup śywiec S.A. i Am-bra S.A.PoniŜsze wyliczenia zostały przeprowadzone etapowo według poniŜszych załoŜeń:• Wszystkie dane bilansowe i z rachunku zysków i strat pochodzą z oficjalnych sprawozdań fi-nansowych poszczególnych Grup,• Wyliczenia metodą KCE nie obejmują prognoz dla kolejnych lat, a jedynie dane historyczne zewzględu na niestabilną sytuację gospodarki światowej trudno jest przewidzieć trendy i zacho-wania konsumentów,• Przyjęto następujące stopy zwrotu: o Dla Grupy śywiec S.A.61:Stopa zwrotu z aktywów materialnych = 7%,Stopa zwrotu z aktywów finansowych = 14%,Stopa zwrotu z aktywów niematerialnych = 8%. o Dla Grupy Ambra S.A.62:Stopa zwrotu z aktywów materialnych = 10%,Stopa zwrotu z aktywów finansowych = 4%,Stopa zwrotu z aktywów niematerialnych = 8%. 60S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 61Money. Pl, Dane o Grupie śywiec S.A., [z:] http://www.money.pl/gielda/spolki_gpw/grupa;zywiec;sa,ZWC,informacje.html , z dnia 03.08.2008. 62Money. Pl, Dane o Grupie Ambra S.A., [z:] http://www.money.pl/gielda/spolki_gpw/ambra;sa,AMB,informacje.html, z dnia 03.08.2008.49
  • 50. Tabela 10 - Wskaźnik KCE dla Grupy śywiec S.A. Metoda KCE Grupa śywiec S.A. Etap Wskaźnik Metoda Rok Rok 200220032004200520062007złzłzłzłzłzł Dane z rachunku zysków 1 Zysk znormalizowany i strat102 588 000 257 542 000329 373 000416 807 000425 526 000 525 077 000 Stopa zwrotu z aktywówprzyjęta na podstawie materialnychrynku i sytuacji spółki7%7%7% 7%7%7% Aktywa materialne Dane z bilansu 1 368 497 000 1 393 386 000 1 469 973 0001 618 072 000 1 544 751 000 1 556 568 000 Aktywa materialne XZmiana (Patrz Komentarz) Zysk przypadający nastopa zwrotu z aktywów aktywa materialne materialnych95 794 79097 537 020102 898 110113 265 040108 132 570 108 959 760 2 Stopa zwrotu z aktywów przyjęta na podstawie finansowych rynku i sytuacji spółki 14% 14%14%14%14% 14% Aktywa finansoweDane z bilansu 246 369 336 778 000361 538 000507 962 000517 992 000 533 417 000 Aktywa finansowe X stopa Zysk przypadający nazwrotu z aktywów aktywa finansowefinansowych 34 492 4714892050 615 320 71 114 680 72 518 88074 678 380 Zysk znormalizowany - zysk przypadający na 3 aktywa materialne - zysk Zysk z kapitału wiedzy przypadający na aktywa (KCE) finansowe6 758 718 112 856 060175 859 570232 427 280244 874 550 341 438 860 Stopa zwrotu z kapitału przyjęta na podstawie wiedzyrynku i sytuacji spółki8%8% 8% 8%8% 8% 4 Zysk z kapitału wiedzy (KCE) / stopa zwrotu z Kapitał wiedzykapitału wiedzy 84 483 979 1 410 700 750 2 198 244 6252 905 341 000 3 060 931 875 4 267 985 750 50
  • 51. Tabela 11 - Wskaźnik KCE dla Grupy Ambra S.A.Metoda KCEGrupa Ambra S.A.Etap Wskaźnik MetodaRok 2004200520062007złzłzłzł1 Zysk znormalizowany Dane z rachunku zysków i strat 19 511 00025 199 00033 259 00033 774 000Stopa zwrotu z aktywówprzyjęta na podstawie rynku imaterialnychsytuacji spółki10% 10% 10% 10%Aktywa materialne Dane z bilansu 43 912 00043 808 000 103 378 000 138 146 000Zysk przypadający naAktywa materialne X stopaaktywa materialne zwrotu z aktywów materialnych 4 391 200 4 380 80010 337 80013 814 6002Stopa zwrotu z aktywówprzyjęta na podstawie rynku ifinansowych sytuacji spółki4,00% 4,00% 4,00% 4,00%Aktywa finansoweDane z bilansu 87 973 000 114 484 000 170 135 000 173 590 000Zysk przypadający naAktywa finansowe X stopaaktywa finansowezwrotu z aktywów finansowych3 518 920 4 579 360 6 805 400 6 943 600Zysk znormalizowany - zyskprzypadający na aktywa3Zysk z kapitału wiedzy materialne - zysk przypadający(KCE) na aktywa finansowe11 600 88016 238 84016 115 80013 015 800Stopa zwrotu z kapitału przyjęta na podstawie rynku iwiedzysytuacji spółki 8%8%8%8%4 Zysk z kapitału wiedzy (KCE) /stopa zwrotu z kapitałuKapitał wiedzywiedzy145 011 000 202 985 500 201 447 500 162 697 500 51
  • 52. 4.5 Analiza wyników Wycena kapitału intelektualnego metodą KCE – Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A.4 500 000 0004 267 985 7504 000 000 000 3 500 000 000 2 905 341 0003 060 931 8753 000 000 0002 500 000 0002 198 244 6252 000 000 000 1 500 000 000 1 410 700 7501 000 000 000201 447 500 500 000 000 145 011 000 202 985 500 162 697 500 84 483 979Wartość 0200220032004 2005 20062007KCE - Grupa Żywiec S.A.RokKCE - Grupa Ambra S.A.Rysunek 28 - Wycena kapitału intelektualnego metodą KCE – Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A.Grupa śywiec S.A., według metody, KCE, posiadała kapitał intelektualny w 2007 roku o wartości 4,26 mld PLN, podczas, gdy metodą CIV w tym samym roku osiągnął wartość 4,06 mld PLN, co jest wartością zbliŜoną. Natomiast Grupa Ambra S.A. posiadała kapitał intelektualny w 2007 roku o warto- ści 162 mln według metody KCE, a 206 mln według CIV. W tym wypadku występuje trochę większa róŜnica w wyniku. Uwarunkowane jest to głównie doborem i oszacowaniem stóp zwrotu dla przedsię- biorstwa. Dlatego ta metoda jest przez wielu naukowców uwaŜana za niedokładną, jednakŜe inwesto- rzy uwaŜają wyniki tej metody za bardziej istotną informację niŜ standardowe wskaźniki finansowe. 52
  • 53. 5. Porównanie metod wyceny kapitału intelektualnego W tej części zaprezentowane zostanie zestawienie metod wyceny kapitału intelektualnego opisanych w tej pracy wraz z wynikami tych analiz. Ma to na celu podsumowanie i porównanie w jednym miejscu najwaŜniejszych elementów wybranych metod.63Tabela 12 - Zestawienie metod wyceny kapitału intelektualnego Metoda CelZaletyWadyWycena wartości kapitału Pozwala zdiagnozować nieefektywneintelektualnego równieŜ wobszary działalności. Częsty monitoringWskazuje zdolność kapitałufirmach nienotowanych na pozwala na interwencję i zmianę strategiiintelektualnego do tworzenia VAIC™giełdzie. Dodatkowo zbadanie firmy. Prosty sposób kalkulacji iwartości dodanej, ale nie określa jejefektywności wykorzystania obiektywny pozwalający na porównanie wartości.IC.firm i państw. Wskaźnik wartości Wyjaśnienie rozbieŜności Dane do obliczeń są łatwo dostępne,Koncepcja, Ŝe kapitał intelektualny rynkowej do wartości pomiędzy wartością rynkową a natomiast intepretacja prosta. Metodajest ilorazem dwóch róŜnych wycenksięgowej MV/BV księgową firmy umoŜliwia proste porównywanie firm.księgowej i rynkowej. Pozwala przewidzieć decyzjeKontrowersyjne stwierdzenie, Ŝe Jasna interpretacja wyniku i łatweinwestycyjne niezaleŜnie odkapitał jest róŜnicą pomiędzyWskaźnik q-Tobinaporównanie firm. Obiektywny i prosty doczynnikówwartością rynkową, a wartością wyliczenia.makroekonomicznych księgową.Metoda pozwala wycenić wartość Zastosowanie stopy dyskontowej,Wycena wartości kapitałuCIVkapitału intelektualnego. Wyniki moŜna którą trudno wyliczyć jak i uŜywanieintelektualnego. łatwo porównywać.wartości średnich w obliczeniach. Problematyczne podzielenie zyskuze względu na jego pochodzenie z Łatwa w kalkulacji, pozwala jak metodaWycena wartości kapitałuaktywów materialnych, finansowych KCE CIV oszacować wartość kapitałuintelektualnego.i niematerialnych. Nieprecyzyjny intelektualnego.sposób określania stopy zwrotu zaktywów. 63S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006. 53
  • 54. Tabela 13 - Zestawienie wyników wyceny kapitału intelektualnego wybranymi metodami. Metoda Firma Rok 2002 20032004 200520062007 GrupaśywiecVAIC™ S.A. 2,07 3,192,75 3,153,524,08 Grupa Ambra S.A.4,07 3,716,936,37 RóŜnica 1,32 0,563,412,29Wskaźnik warto-ści rynkowej do 2002 20032004 200520062007wartości księgo- Grupaśywiecwej MV/BVS.A. 3,28 3,773,78 4,586,158,73 Grupa Ambra S.A.1,72 1,961,441,19 RóŜnica 2,06 2,624,717,54200220032004 200520062007Wskaźnik q- GrupaśywiecTobinaS.A. 2,492,612,61 2,592,773,24Grupa Ambra S.A. 0,88 0,950,8 0,72RóŜnica1,73 1,641,972,52 20022003 2004 200520062007 Grupaśywiec 192875 1 638261CIV S.A. 881 1672 271 528 3983 011 341 521 3 134 897 226 4 065 850 758 Grupa Ambra S.A.136 834 703183 004 216 219 375 568 206 637 081 RóŜnica 2 134 693 6952 828 337 305 2 915 521 658 3 859 213 677 2002 20032004 200520062007 Grupaśywiec 1 410 700KCE S.A. 84 483 979 750 2 198 244 6252 905 341 000 3 060 931 875 4 267 985 750 Grupa Ambra S.A.145 011 000202 985 500 201 447 500 162 697 500 RóŜnica 2 053 233 6252 702 355 500 2 859 484 375 4 105 288 250 54
  • 55. Wyniki zaprezentowane w Tabeli 12 pokazują olbrzymią róŜnicę pomiędzy Grupą śywiec S.A. i Gru- pą Ambra S.A. pod względem wartości kapitału intelektualnego. Wynika to z wielkości firm i zakresu ich działalności. JednakŜe istotnym elementem w tym porównaniu jest to, Ŝe mimo przewagi w wartości, to jednak Grupa Ambra S.A. wykorzystuje swój kapitał intelektualny bardziej efektywnie od Grupy śywiec S.A. co wynika z analizy wskaźnika VAIC™. Mimo to, Grupa śywiec S.A. posiada przewagę konkurencyjną, co pozwala jej osiągać zyski monopo- listyczne, co wynika z analizy wskaźnika q-Tobina.PowyŜsze wyniki pokazują, Ŝe Grupa śywiec S.A. posiada duŜą wartość kapitału intelektualnego, któ- rym zarządza mniej efektywnie od Grupy Ambra S.A., jednak ze względu na swoją wielkość wskaźnik VAIC™ o wartości 4,08 jest wysoki. Inwestorzy docenili inwestycje tej grupy w kapitał intelektual- nych wyceniając akcje tej spółki wysoko. Pokazuje to wielki wpływ wartości kapitału intelektualnego podczas tworzenia wartości firmy.Z drugiej strony znajduje się Grupa Ambra S.A., która kontynuuje swój rozwój poprzez powiększanie swoich kapitałów i zakresu działalności. Na stan z 2007 bardzo efektywnie wykorzystywało swój kapi- tał intelektualny, co pokazuje wysoki wskaźnik VAIC™ na poziomie 6,37. Kluczowym zadaniem dla spółki jest utrzymywanie wysokiej efektywności przy jednoczesnym wzroście wartości kapitału inte- lektualnego. 55
  • 56. Wnioski końcowe Kapitał intelektualny jest uwaŜany za ukryte „bogactwo organizacji”64, które nie jest uwzględnione w raportach finansowych i rozliczeniach księgowych. Istnienie aktywów niematerialnych jest dostrzega- ne przez inwestorów i obecnie głównym czynnikiem wpływającym na decyzje strategiczne firm i ich udziałowców. Z powodu braku zasad rachunkowości regulujących mierzenie wartości kapitału intelek- tualnego powstało wiele metod, które mają na celu wyliczenie i zdiagnozowanie tego obszaru przed- siębiorstwa. PowyŜsza praca przedstawiła metodę, VAIC™, jako najpoŜyteczniejszą dla przedsiębiorstw, gdyŜ pozwala na monitorowanie efektywności wykorzystania poszczególnych składników kapitału intelek- tualnego w firmie. Analiza Ante Pulica jest obiektywna i prosta w zastosowaniu pozwalając na porów- nywanie wielu przedsiębiorstw i krajów. Z drugiej strony zaprezentowano alternatywne metody wprowadzone przez innych ekspertów z zakre- su kapitału intelektualnego. KaŜda z analiz i modeli ma swoje wady i zalety. Najistotniejszą wadą jest uwzględnianie w wyliczeniach wartości rynkowej, która jest bardzo zmienna i wpływają na nie czyn- niki niezaleŜne od firmy czy rynku. Fluktuacje w gospodarce mogą zwiększać lub zmniejszać wartość rynkową powodując niedoszacowanie lub przeszacowanie indykatorów. Nie mniej jednak, bieŜące monitorowanie wskaźników dotyczących kapitału intelektualnego i obser- wacja efektywności wykorzystania kapitałów firmy ułatwia zarządzanie. Główną zaletą częstej analizy jest moŜliwość dostrzeŜenia nieefektywnych obszarów działalności przedsiębiorstwa i szybka inter- wencja zarządu. MenadŜerowie i udziałowcy świadomie zarządzający kapitałem intelektualnym mają wpływ na kre- owanie wartości firmy, której powiększanie jest często celem strategicznym. Dlatego poznanie metod wyceny kapitału intelektualnego, a następnie odpowiednia interpretacja wyników jest istotnym punk- tem w szkoleniu kadr zarządczych kaŜdej współczesnej firmy. Zwłaszcza w okresie, gdzie zasoby wiedzy są bardziej wartościowe niŜ zasoby finansowe. Jest wiele dróg i strategii budowania kapitału intelektualnego. Na samym początku firma powinna zi- dentyfikować podstawowe kompetencje, jakie posiada i skupić się na nich, jako na swoich mocnych punktach. Inwestować w te umiejętności by się w nich specjalizować. Z drugiej strony moŜna zadać pytania o obecne gusta klientów i starać się prognozować przyszłe trendy. Podejście, gdzie to klient i jego zachowanie jest głównym punktem uwagi dla firmy daje równieŜ potencjał na wzrost wartości intelektualnej poprzez odkrycie aspektów, na które wcześniej firma nie zwracała uwagi. Kolejne po- dejście wskazuje na obserwację konkurencji. Wnikliwa analiza kolejnych kroków konkurentów po- zwala na szybkie dostosowanie strategii, ale i planowanie inwestycji, które zwiększą wartość kapitału intelektualnego. Badanie poczynań konkurencji jest istotne by nie stracić przewagi konkurencyjnej. Pokazuje to równieŜ, Ŝe inwestycje w kapitał intelektualny są potrzebne na bieŜąco, poniewaŜ konku- rencja nie próŜnuje i kaŜdy chce być liderem. Kapitał intelektualny pozwala budować przewagę konkurencyjną, jednakŜe trzeba sukcesywnie inwe- stować w ten obszar by jej nie stracić. Warunki i sytuacja na rynku zmienia się z dnia na dzień i trzeba być na bieŜąco z technologiami jak i zastosowaniami. Monitoring rynku i konkurentów pozwala na wyznaczenie kierunków inwestycyjnych i strategicznych, które umoŜliwią uzyskanie większej bazy klientów. Porównanie wartości kapitału intelektualnego jak i wskaźników badających efektywność wykorzystania tego kapitału z konkurencją pozwala firmie na zbadanie swojej pozycji na rynku. Taka konfrontacja wyników ułatwia firmie sformułowanie strategii i planów na przyszłość oraz eliminację obszarów nieefektywnych jak i tych bez perspektyw rozwoju. 64 M. Kwiecień, B. Iwasieczko, D. Markiewicz-Rudnicka, K. Piotrowska, Rozwój gospodarczy w społeczeństwie wiedzy – nowe wyzwania, [z:] http://www.instytut.info/IIIkonf/referaty/3c/Kwiecien_inni.pdf, z dnia 05.08.2008.56
  • 57. Literatura KsiąŜki: • D. Dobija (red.) Pomiar i rozwój kapitału ludzkiego przedsiębiorstwa: materiały na konferen-cję, Polska Fundacja Promocji Kadr i Zarządzania, Warszawa 2003.• L. Edvinsson, M. S. Malone, Kapitał intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa2001.• Intellectual Capital Center Croatia, Handbook of intellectual capital management in compa-nies, Zagrzeb 2007.• A. Jarugowa, J. Fijałkowska, Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym, OśrodekDoradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2002.• S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy in-teresariuszy, Kraków 2006.• A. Pocztowski (red.), Kapitał Intelektualny: dylematy i wyzwania, red., WyŜsza Szkoła Bizne-su, Nowy Sącz 2001.• J. Rae, The Sociological Theory of Capital, Macmillan, London 1834.• T. Stewart, Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations, Nicolas Brealey, Londyn1997.• P. H. Sullivan, Value-driven Intellectual Capital. How to Convert Intangible Corporate Assetsinto Market Value, A Brief History of the ICM Movement, Wiley 2000, s. 238-244.Rozdziały w ksiąŜkach: • M. Kicińska, Metody pomiaru kapitału intelektualnego, [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski, M.Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006.• B. Nogalski, J. Rybnicki, Zarządzanie portfelem kapitału intelektualnego, [w:] A. Pocztowski(red.), Kapitał Intelektualny: dylematy i wyzwania, WyŜsza Szkoła Biznesu, Nowy Sącz 2001,s. 83• W. Rogowski, Kapitał intelektualny jako generator nowych czynników konkurencyjności [w:]S. Kasiewicz, W. Rogowski, M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy in-teresariuszy, Kraków 2006, s. 62-72.• M. Strojny, Metody i narzędzia pomiaru kapitału intelektualnego w organizacji, [w:] D. Dobija(red.), Pomiar i rozwój kapitału ludzkiego przedsiębiorstwa: materiały na konferencję, PolskaFundacja Promocji Kadr i Zarządzania, Warszawa 2003, s. 100.Raporty • A. Cravera, M. Magilone, R. Ruggieri, La valutazione del capitale intellecttuale, [w:] Study on the measurement of intangible assets and associated reporting practices 2003, [z:] http://ec.europa.eu/enterprise/services/business_related_services/policy_papers_brs/intangibles study.pdf, z dnia 18.08.2008.• Grupa śywiec S.A., http://www.grupazywiec.pl/inwestorzy/raporty_roczne/, z dnia 25.07.2008 • Grupa Ambra S.A., http://www.ambra.com.pl/pl/93.php, z dnia 24.07.2008. • I. Warschat, K. Wagner, I. Hauss, Measurement system for the evaluation of R&R knowledge in the Engineering sector, report on workshop intellectual capital/intangible investments, Euro- pean commission, 1999.• S. Zambon, Study on the measurement of intangible assets and associated reporting practices 2003,[z:] http://ec.europa.eu/enterprise/services/business_related_services/policy_papers_brs/intangibles study.pdf, z dnia 18.08.2008. 57
  • 58. Artykuły: • P.N. Bukh, H.T. Larsen, J. Mouritsen, Constructing intellectual capital statements , Scandina-vian Journal of Management, 2001 (17, nr 1), s. 87-108.• I. Caddy, Intellectual capital: recognizing both assets and liabilities, Journal of intellectualcapital, 2000 (1, nr 2), s. 129-146.• K.H. Chung, S.W. Pruitt, A Simple Approximation of Tobin’s q, Financial Management, 1994(23, nr3), s.70-74• A. J. Fazlagić, Docenić (i zmierzyć) kapitał intelektualny, [z:]http://cio.cxo.pl/artykuly/55139/Docenic..i.zmierzyc..kapital.intelektualny.html, z dnia08.08.2008.• O. Gupta, G. Roos, Mergers and acquisitions through an intellectual capital perspective, Jour-nal of intellectual capital, 2001 (2, nr 3), s. 297-309.• J. Guthrie, The management, measurement and the reporting of intellectual capital, Journal ofintellectual capital, 2001 (2, nr 1), s. 27-41.• J. Hofmann, How intellectual capital creates value, [z:]http://www.dbresearch.com/PROD/DBR_INTERNET_EN-PROD/PROD0000000000229016.pdf, z dnia 04.08.2008.• D. Jemielniak, Zarządzanie wiedzą, [z:]http://www.wspiz.edu.pl/getFile.php/gfx/kozminski/pl/default_opisy/521/4/1/wyklad_5_-_organizacja_uczaca_sie_a_inteligentna.pdf, z dnia 04.08.2008.• G. Kannan, W.G. Aulbur, Intellectual capital - Measurement effectiveness, Journal of intellec-tual capital, 2004 (5, nr 3), s. 389-913.• A. Kowalik, Kapitał Intelektualny – czy to działa?, [z:] http://cfo.cxo.pl/artykuly/42142.html, zdnia 07.08.2008.• M. Kunasz, Próba wyceny kapitału intelektualnego przedsiębiorstw notowanych na GiełdziePapierów Wartościowych w Warszawie, [z:] http://mikro.univ.szczecin.pl/bp/pdf/16/13.pdf, zdnia 06.08.2008.• M. Kwiecień, B. Iwasieczko, D. Markiewicz-Rudnicka, K. Piotrowska, Rozwój gospodarczy wspołeczeństwie wiedzy – nowe wyzwania, [z:]http://www.instytut.info/IIIkonf/referaty/3c/Kwiecien_inni.pdf, z dnia 05.08.2008.• M. Nycz, B. Smok, Jak mierzyć kapitał intelektualny, [z:]http://swo.ae.katowice.pl/_pdf/223.pdf, z dnia 06.08.2008.• A. Pulic, Future IC developments for nations, [z:] http://www.vaic-on.net/download/Papers/Keynote%20on%20Future%20IC-developments%20for%20nations.pdf.• A. Pulic, MVA and VAIC™ Analysis of randomly selected companies from FTSE 250 in 2000,[z:] http://www.vaic-on.net/download/ftse30.pdf, z dnia 10.08.2008.• A. Pulic, VAIC™ - An Accounting Tool for IC Management, [w:] S. Kasiewicz, W. Rogowski,M. Kicińska, kapitał intelektualny – spojrzenie z perspektywy interesariuszy, Kraków 2006.• A. Pulic, VAIC™ calculation, [z:] http://www.vaic-on.net/download/VAIC-calculation.pdf, zdnia 08.08.2008.• K. Regulski, Kapitał intelektualny, zarządzanie wiedzą a moŜe zarządzanie personelem?, Gaze-ta IT, Nr 9 (39), Październik 2005• G. Roos, J. Roos, Measuring your company’s intellectual performance, Long Range Planning,1997 (30, nr 3), s. 413-426.• A. Seetharaman, Kevin Lock Teng Low, A.S. Saravanan, Comparative justification on intellec-tual capital, Journal of Intellectual Capital, 2004 (5, nr 4), s. 522-539.• A. Sopińska, P. Wachowiak, Jak mierzyć kapitał intelektualny w przedsiębiorstwie?, [z:]http://www.e-mentor.edu.pl/artykul_v2.php?numer=4&id=51, z dnia 19.08.2008.• J. Stańczyk, Z. Kryński, Metody pomiaru wartości kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa,[z:] http://www.univ.rzeszow.pl/ekonomia/Zeszyt10/17.pdf, z dnia 12.08.2008.58
  • 59. • J. Swart, Intellectual capital: disentangling an enigmatic concept, Journal of intellectual capi- tal, 2006 (7, nr 2), s. 136-159. • Z. Wilimowska, Cele wyceny przedsiębiorstw, [z:] http://www.pwsz.nysa.pl/instytut/finanse/wilimowska/wycena2.pdf, z dnia 12.08.2008.Strony www:• A. Pulic, Basic information on VAIC™, [z:] http://www.vaic-on.ne, z dnia 10.08.2008. • A. Pulic, About us, [z:] http://www.vaic-on.net, z dnia 10.08.2008. • A. Pulic, Value Creation Efficiency Analysis – VAIC™, [z:] http://www.vaic-on.net/start.htm, z dnia 12.08.2008. • Akademia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. • http://go.webassistant.com/areopa/pho_pub_view_album.lhtml?-Token.ID=MzAx, z dnia 20.08.2008. • I. Warschat, K. Wagner, I. Hauss, Measurement system for the evaluation of R&R knowledge in the Engineering sector, report on workshop intellectual capital/intangible investments, Euro- pean commission, 1999, [w:] Akademia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. • Investor Words, Capital, [z:] http://www.investorwords.com/694/capital.html, z dnia 12.08.2008 • KLM, Inc ® Management Consultation, What is intellectual capital ?, [z:] http://www.klminc.com/intellect_cap/whatis.html, z dnia 17.08.2008. • L. Edvinsson, M. S. Malone, Kapitał intelektualny, PWN, Warszawa 2001, s. 45 [w:] Akade- mia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. • Money. Pl, Dane o Grupie Ambra S.A., http://www.money.pl/gielda/spolki_gpw/ambra;sa,AMB,informacje.html, z dnia 03.08.2008. • Money. Pl, Dane o Grupie śywiec S.A., [z:] http://www.money.pl/gielda/spolki_gpw/grupa;zywiec;sa,ZWC,informacje.html, z dnia 03.08.2008. • Nowoczesna firma, Profil Ante Pulica, [z:] http://prof.-ante.pulic.nf.pl, z dnia 09.08.2008. • T. Stewart, Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations, Nicolas Brealey, Londyn 1997 [w:] Akademia Balanced Scorecard, Kapitał intelektualny, [z:] http://www.bsc.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=50&Itemid=39#_ftn20, z dnia 15.08.2008. 59
  • 60. Spis rysunkówRysunek 1 – Opracowanie własne - RóŜne nazwy kapitału intelektualnego ............................................ 8 Rysunek 2 – Opracowanie własne - Marka i kapitał intelektualny ........................................................ 10 Rysunek 3 – Opracowanie własne - Koncepcja kapitału intelektualnego autorstwa I. Warschat, K. Wagner, I. Hauss .................................................................................................................................... 10 Rysunek 4 – Opracowanie własne - Kapitał intelektualny według Skandii............................................ 11 Rysunek 5 - Koncepcja modelu VAIC™ ................................................................................................. 16 Rysunek 6 - Zasoby (Resources) – Grupa śywiec S.A. ........................................................................... 21 Rysunek 7 - Efektywność (Efficiency) – Grupa śywiec S.A. ................................................................... 22 Rysunek 8 - Analiza VAIC™ - Zasoby (Resources) – Grupa Ambra S.A. .............................................. 23 Rysunek 9 - Analiza VAIC™ - Efektywność (Efficiency) – Grupa Ambra S.A. ...................................... 23 Rysunek 10 - Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego(VAHU) ................................................... 24 Rysunek 11 - Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA) ........................................... 25 Rysunek 12 - Efektywność wykorzystania zaangaŜowanego kapitału własnego (VACA) ...................... 25 Rysunek 13 - Współczynnik intelektualnej wartości dodanej(VAIC) ...................................................... 26 Rysunek 14 – Czynniki wpływające na wzrost wartości dodanej (VA) .................................................. 27 Rysunek 15 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału własnego (VACA) ............ 27 Rysunek 16 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU) ........... 28 Rysunek 17 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA) .... 29 Rysunek 18 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego (VAIC) ... 29 Rysunek 19 - Czynniki wpływające na wzrost wartości dodanej (VA) ................................................... 30 Rysunek 20 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału własnego (VACA) ............ 31 Rysunek 21 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego (VAHU) ........... 31 Rysunek 22 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego (STVA) .... 32 Rysunek 23 - Czynniki wpływające na efektywność wykorzystania kapitału intelektualnego (VAIC) ... 33 Rysunek 24 – Opracowanie własne - Schemat wartości firmy ............................................................... 34 Rysunek 25 - Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grup śywiec S.A. i Ambra S.A. .............................................................................................................................................. 38 Rysunek 26 - Wskaźnik q-Tobina - Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A. ......................................... 42 Rysunek 27 - BieŜąca wartość premii – Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A. .................................. 47 Rysunek 28 - Wycena kapitału intelektualnego metodą KCE – Grupa śywiec S.A. i Grupa Ambra S.A. ................................................................................................................................................................ 52 Spis tabelTabela 1 - VAIC™ dla Grupy śywiec S.A. ............................................................................................. 19 Tabela 2 - VAIC™ dla Grupy Ambra S.A. ............................................................................................. 20 Tabela 3 - Legenda dla metody VAIC™ ................................................................................................. 21 Tabela 4 - Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grupy śywiec S.A. ........... 36 Tabela 5 - Wskaźnik wartości rynkowej do wartości księgowej MV/BV dla Grupy Ambra S.A............. 37 Tabela 6 - Wskaźnik q-Tobina dla Grupy śywiec S.A. ........................................................................... 40 Tabela 7 - Wskaźnik q-Tobina dla Grupy Ambra S.A. ........................................................................... 41 Tabela 8 - Wskaźnik CIV dla Grupy śywiec S.A. ................................................................................... 45 Tabela 9 - Wskaźnik CIV dla Grupy Ambra S.A. .................................................................................... 46 Tabela 10 - Wskaźnik KCE dla Grupy śywiec S.A. ................................................................................ 50 Tabela 11 - Wskaźnik KCE dla Grupy Ambra S.A.................................................................................. 51 Tabela 12 - Zestawienie metod wyceny kapitału intelektualnego .......................................................... 53 Tabela 13 - Zestawienie wyników wyceny kapitału intelektualnego wybranymi metodami. .................. 53 60
  • 61. WyŜsza Szkoła Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie Wydział Ekonomiczny Streszczenie pracy dyplomowej licencjackiej Wycena kapitału intelektualnego metodą VAIC™ dla Grupy śywiec S.A. i Grupy Ambra S.A..Autor: Mariusz Andreasik Promotor: Prof. dr hab. Krzysztof Opolski Słowa kluczowe: kapitał intelektualny, metoda VAIC™ Wzrost znaczenia kapitału intelektualnego i jego roli w tworzenia wartości firmy spowodował potrzebę badań nad tą kon- cepcją. Ilość ekspertów, którzy definiują i opisują ten obszar jest duŜa, dlatego istotne jest wyodrębnienie głównych nur- tów, ścieŜek myślenia. Jednak kluczowym elementem jest wycena wartości kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa. PowyŜsza praca dyplomowa szczegółowo zajmuje się metodą profesora Ante Pulica - VAIC™, która pozwala zbadać efek- tywność wykorzystania kapitału intelektualnego. Analiza została przeprowadzona dla dwóch spółek akcyjnych, Grupy śywiec S.A. i Grupy Ambra S.A.. Interpretacja wyników z przeprowadzonej metody pozwala na znalezienie nieefektyw- nych obszarów firmy oraz na docenienie tych efektywnych. W kolejnym rozdziale zaprezentowane zostaną metody alternatywne wyceny wartości kapitału intelektualnego by porów- nać ich wady i zalety oraz wyniki dla wybranych spółek akcyjnych. PowyŜsza praca pozwala spojrzeć na róŜne metody wyceny kapitału intelektualnego, co ułatwi wybór przedsiębiorstwu, gdy decyzja o przygotowaniu raportu o tym obszarze zostanie podjęta.61
  • Fly UP