...

Terminy i zwroty łacińskie

by endi

on

Report

Category:

Documents

Download: 0

Comment: 0

4,358

views

Comments

Description

Łacina - Terminy i zwroty łacińskie najczęściej używane w języku prawniczym
Download Terminy i zwroty łacińskie

Transcript

ZESTAWIENIE UŻYWANYCH NAJCZĘŚCIEJ W JĘZYKU PRAWNICZYM TERMINÓW I ZWROTÓW ŁACIŃSKICH A casu ad casum – od przypadku do przypadku A contrario – wychodząc z przeciwnego założenia A limine – z miejsca odrzucać A maiori ad minus – od większego do mniejszego A minori ad maius – od mniejszego do większego A mensa et toro – od stołu do łoża (separacja) A natura rei – z natury rzeczy A posteriori – na podstawie już zaistniałych faktów (wnioskować o przyczynach) A priori – bez względu na fakty czy argumenty (wnioskować z „góry”) Ab absurdo – wychodząc wychodząc z fałszywego założenia, absurdu Ab initio – od początku Abrogatio – uchylenie całkowite dotychczasowego stanu prawnego zwane „czystym” Absens carens – nieobecny sam sobie szkodzi Absente reo – pod nieobecność oskarżonego Accusare nemo se debet – nikt nie ma obowiązku oskarżać sam siebie Actor sequitur forum rei – dla powoda właściwy jest sąd pozwanego Ad rem – do rzeczy Aequitas sequitur legem – sprawiedliwość postępuje za prawem Affirmanti occumbit comprobatio – do twierdzącego należy podanie dowodu Alma mater – matka karmicielka (w odniesieniu do szkoły wyższej) Altera pars – strona przeciwna Argumenta a fortiori – argumenty silniejszej racji 1 Argumenta non numeranda, sed ponderanta sunt – dowodów się nie liczy, ale waży Audiatur et altera pars – niech będzie wysłuchana i druga strona Bellum omnium contra omnes – wojna wszystkich przeciw wszystkim Bona fide – w dobrej wierze Bonum commune – wspólne dobro Cedo maiori – ustępuje przed godniejszym Ceteris paribus – uwzględniając te same warunki Circa – około Clara non sunt interpretanda – jasne nie podlega interpretacji (w odniesieniu do przepisów prawnych) Cogitationis poenam nemo patitur – nikt nie ponosi odpowiedzialności za swoje myśli Communis opinio – powszechna opinia Conditio sine qua non – warunek niezbędny Consensus facit legem – zgoda tworzy prawo Consuetudo pro lege servetur – zwyczaj służy jako prawo Contra legem – przeciw prawu Conventio est lex – uzgodnienie ma moc prawa Conventio omnis intellegitur rebus sic stantibus – umowa pozostaje w mocy, o ile okoliczności jej zawarcia nie uległy zmianie Cuius est condera, eius est interpretatori – komu przysługuje stanowienie prawa, temu przysługuje i jego wykładnia Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi inspientis in errore preservare – każdy człowiek może się mylić, ale tylko głupiec trwa w będzie 2 Curantes iura iuvant – prawo sprzyja tym, którzy o nie dbają Curriculum vitae – życiorys Da mihi factum, dabo tibi ius – udowodnij fakt, a przyznam Ci rację De facto – z mocy faktu, w rzeczywistości De iure – z mocy prawa De lege ferenda – w odniesieniu do ustawy, która powinna zostać uchwalona De lege lata – w odniesieniu do obowiązującej ustawy De minimis non curat lex – prawo nie zajmuje się szczegółami Demonstratio ad oculus – dowód naoczny Derogatio – uchylenie częściowe dotychczas obowiązującego stanu prawnego Desuetudo – odejście ustawy lub zwyczaju w zapomnienie Divide et impera – dziel i rządź Do, ut des – daję Ci, abyś i ty dał mnie Dura lex, sed lex – twarde prawo, lecz prawo Et cetera – i tak dalej Ex facto ius oritur – prawo wyrasta z faktu Fiat iustitia – niech stanie się sprawiedliwość Fiat iustitia, pereat mundus – niech ginie świat, byleby działa się sprawiedliwość Fons iuris – źródło prawa Fons iuris cognoscendi – źródło poznania prawa Habeas corpus – zachowaj ciało nietykalne (w odniesieniu do nietykalności osobistej) Historia est magistra vitae – historia jest nauczycielką życia 3 Ignorantia facti excusat – nieznajomości stanu faktycznego jest okolicznością usprawiedliwiającą Ignorantia legis nocet – nieznajomość ustawy szkodzi Impossibilium nulla est obligatio – nikt nie jest zobowiązany do czynienia rzeczy niemożliwych In absentia – podczas nieobecności Index rerum – spis rzeczy Index nominum – spis imion In dubio pro reo – wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść oskarżonego In extenso – w całości In foro conscientiae – przed sądem sumienia In fraudem legis – w celu obejścia ustawy Interpretatio cassat in claris – interpretowanie kończy się wraz z osiągnieciem jasności Ipso iure – z samego prawa Ius gentium – prawo narodów Ius incertus – prawo niejasne Ius naturale – prawo natury Ius particulare – prawo partykularne Ius publicum – prawo publiczne Ius universale – prawo powszechne Iustitia civitatis fundamentum – sprawiedliwość podstawą państwa Iustitia est obtemperatio scriptis legibus institutisque populorum – sprawiedliwość to posłuszeństwo wobec prawa pisanego oraz instytucji publicznych Iustitias vestras iudicabo – sprawiedliwość waszą sądzić będą 4 Lapsus – mimowolny błąd Lege agere – działać na podstawie ustawy Legem brevem esse oportet, quo facilius ab imperitis teneatur – prawo winno być zwięzłe, aby każdy mógł je zapamiętać Lex abrogata – ustawa unieważniona Lex generalis – ustawa ogólna Lex neminem cogit ad impossibilia – ustawa nie zmusza nikogo do spełniania rzeczy niemożliwych Lex patriae – prawo państwa, którego się jest obywatelem (w odniesieniu do zasad stosowania prawa wewnętrznego w obrocie międzynarodowym) Lex prospicit, non respicit – prawo dotyczy rzeczy przyszłych, nie działając wstecz Lex posterior derogat legi priori – ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą Lex rei sitae – prawo państwa, w którym rzecz jest położona Lex retro non agit – prawo nie działa wstecz Lex specialis – ustawa szczególna Lex specialis derogat legi generali – ustawa szczególna wypiera ustawę ogólną Lex superior derogat legi inferiori – ustawa o wyższej mocy prawnej uchyla ustawę niższą Locus regit actum – prawo państwa, w którym dokonana została dana czynność prawna Malum necessarium – zło konieczne Manu propria – własnoręcznie Maximo cum studio – z najwyższą starannością Maximum ius saepe maxima iniuria – najwyższe prawo bywa największą niesprawiedliwością More maiorum – zgodnie ze zwyczajami przodków 5 Mos pro lege – zwyczaj zastępuje prawo Multi non omnes – wielu to nie wszyscy Mutatis mutandis – z odpowiednimi zmianami wymaganymi przez istotę sprawy Necessitas caret lege – w sytuacji przymusowej nie ma prawa Neminem captivabimus nisi iure victum – nikt nie będzie więziony bez prawa Nemo tenetur se ipsum accusare – nikogo nie można zmusić do oskarżenia siebie samego Non bis in idem – nie dwukrotnie w tej samej sprawie (w odniesieniu do wznawiania tej samej sprawy bądź karania po raz drugi za ten sam czyn) Non nocere – nie szkodzić Non notus (NN) – nieznany Nulla poena sine lege – nie ma kary bez ustawy Nulla potentia super leges esse debet – żadna władza nie stoi nad prawem Nullum crimen sine lege – nie ma zbrodni bez ustawy Obiter dicta – elementy nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy Obligatio est iuris vinculum – zobowiązanie tworzy więź prawną Obrogatio – zastąpienie dotychczasowego stanu prawnego w całości nowym Opinio communis doctorum – powszechna opinia w kręgu uczonych Opinio iuris – przekonanie, że coś jest prawem Obratio pro domo sua – mowa we własnej obronie Pactum subiectionis – umowa o podporządkowaniu się władzy Par super parem non habet potestatem – równy nie ma władzy nad równym Patere quam ipse fecisti legem – poddaj się prawu, które sam ustanowiłeś Per fas et nefas – prawem i bezprawiem (wszelkimi środkami) 6 Poena constituitur emendationem hominum – karę ustanawia się dla poprawy ludzi Praesumptio iuris – domniemanie prawne Praeter legem – obok ustawy Princeps legibus solutus – panujący nie podlega prawu Prior tempore potior iure – pierwszy w czasie lepszy w prawie Promulgatio legis necessaria est ad hoc, quod lex habet suam virtutem – ogłoszenie ustawy jest konieczne, aby uzyskała moc obowiązującą Pro publico bono – dla dobra ogólnego Publicum ius est quod ad statum rei Romane spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem, sunt enim quadem public utilitia, quedem privatum – prawem publicznym jest to, które dotyczy stanu państwa rzymskiego, prawem prywatnym zaś to, które dotyczy interesu jednostki, istnieje bowiem interes publiczny interes prywatny Questio iuris – pytanie o kwestię prawną Quieta non movere – nie należy zakłócać tego, co spokojne Quo iure? – jakim prawem? Ratio decidendi – motyw decyzji, zasada ogólna leząca u podłoża decyzji Ratio legis – uzasadnienie (racja) ustawy Re et corpore – na majątku i osobie (karać) Rebus sic stantibus – w danym stanie sprawy Res communis – dobro wspólne Res nullius – dobro, ewentualnie rzecz niczyja Res publica – rzecz wspólna (wspólnota) 7 Salus populi suprema lex – dobro ludu najwyższym prawem Salus publica suprema lex esto – dobro publiczne niech będzie najwyższym prawem Salva conditione – z zastrzeżeniem warunku Salvo iure – z zastrzeżeniem prawa Secundum legem – zgodnie z ustawą Stare decisis non movere quieta – stać przy ustalonych postanowieniach (sposobach rozstrzygania spraw) Status quo – istniejący, zastany stan rzeczy Sensu stricto – w ścisłym znaczeniu Sub colore iuris – pod pozorem prawa Sub iudice lis est – sprawa jeszcze nie rozstrzygnięta, w sądzie Sui iuris – będący w prawie Summum ius summa iniuria – zbyt ścisłe przestrzeganie prawa największą niesprawiedliwością Suprema lex – najwyższe prawo Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio – gdzie ten sam cel, tam także ta sama dyspozycja ustawy Ubi societas ibi ius – gdzie społeczeństwo, tam i prawo Ubi ius incertum, ibi ius nullum – gdzie prawo niepewne, tam w ogóle nie ma prawa Ultima ratio – argument ostateczny, decydujący Usus est unus legum corrector – jedynie zwyczaj poprawia prawo Vis legis – siła ustawy Vis maior – siła wyższa 8 Vis probandi – siła dowodowa Volens nolens – chcąc nie chcąc Volenti non fit iniuria – zgadzającemu się nie dzieję się krzywda Volumina legum – księgi praw 9
Fly UP