System is processing data
Please download to view
...

Wiropłaty DWS - Artykuł Lotnictwo

by virtualbob

on

Report

Category:

Documents

Download: 0

Comment: 0

212

views

Comments

Description

Śmigłowce Drugiej Wojny Światowej
Download Wiropłaty DWS - Artykuł Lotnictwo

Transcript

  • '*śGuiry*1s,ś ,# uu'r#*is ",Ś rsę*uBb§ ,',F §§Ęi-: ':bLśŁ*Tś'uSź,ś ź,:łr z*.źłłźłs ź *31ź Ę.,,,ł* e*,,aźźź u?*a:ł,źz* łź ęęłź*! ź ą, :: t:ąłłEaE, ź=łź*ź*,ł;łź*ą ?łEś *,**sźr.cs#.*ę.'*.ź*ę* w ą**a eź* łaź+-tą;4rrrrrułłź*Ęr**ł*ł,ę*ź*z*łaEaź+;żę*.s*?;Ł. *rłłzażra's-ęęaźr:ł"Ę**ź+"ę*Hąr*rył#"ź,#żEE?z+teŁr*ał*., *c**ra*ź. *źą łął*ąaź #* wź**ł:eźtłę**ź* z**** łł:,ł*łaąęź" #łl,ł,*ęZę:eę,,,ę*ź**:*E?tł?"v?ś€ź"tźr"**?:*źł*łł:*łxąfuź*rłaź źę:*,**k łł:izr:ż+ ęłł ,;,*żrł€ą* zząz*aźrłźęł'*ąsę?ł',ł; *ł'ł*aŹ*. ?,,Za" ł*zŻ:a " ftąąŹ+Ł*xrł łł*Eęr6:, :,ł ił k !. } Ę} *:i :_,nł t, :.,,,ł. z ĘąźłąźĘ& źźtr #.t*zaa,,,a'ę,żł*ę+E ź:łyź łs***?ł:.*Łąź* * #:ałł *r*źęź*ząe* łzłł;z ź**,łłłu ,,łłł*źł*,ą*ł;ź+:ł - i;łjj;! ; j :"j::,.,..{:. :++}?&źź; *ź S*ę'ź crłęź *ł'**ął.źcźż i : -'., i ;, : i ;",,, ; ; ;: ; ąi ",- ] i j i; ?€ *, *, ź źź*ł*a* §"źłł***z3.*ł,,!g l,., ł i;.|t * ! ;iii i -..* ł.3*3{Ś &3 "źż.źź:,śźźź,*ź*ź"*y;a+s**}*.Ł*ę=ęźłęsłu;aiź&rsźzcż*#łe*źłęT:?: **,*Zł,s.,ł;ze*p* ?ł *łąźt*z:: *#* ą&§ż*E*:# **ż ę,swźę?*:a ** **ę:ł;źz {ł*#ź*ł * :łł *ę * ʧ r, zE "-:$! *.źŁź*a #? #ź**źź :{,, łi jc. ł., ,..","r. * }.,, -, ".; "; 4Ę .'._"n. .*-,r"",: .::Jt".j". " -- ł.*,?ź:gl,Łr:Ę{źż{rłźłęk:s*ęłTręał:*t*wĘ#,ćę}zr.+:*Ż*:;eł*rŚĘ 'Ę*?**,i. Fłł{s**,łi* szązążla*tł:* ?sT€a *,ź:źr"ź* vł łł*Ź*,Źą ,łĘł *r;ż *ź*zE,x Z|ź?&#. Choc więc wirnikowe statki powietrz- ne nie odegrały praklycznie zadnej roli w zmaganiach wojennych, to jed- nak lata 1939-1945 były w ich roz- woju bardzo ważne, Z jednej strony udowodniona została przydatność śmigłowców do operacji powietrz- nych wcześniej niewyobrazaInych, z drugiej zaś strony ostatecznie rozwiane zostały nadzieje wiązane przed wojną z wiatrakowcami. !;źź**łty Na bazie konstrukcji doświadczal- nych, jakie powstały w Niemczech w latach 1935-1939, przede wszyst- kim jako rozwinięcie doświadczal- nych śmigłowców Fl 265 i Fw 6l, juz w roku 1940 zbudowane i ob|a- tane zostaly prototypy dwu śmi- głowców uzytkowych, łącznikowe- go Fl 2B2 Kolibri i transportowego Fa223 Drache, Po przeprowadzeniu intensywnych prób oba typy zostały zakwalilikowane do produkcji, która jednak - w wyniku skutecznych bombardowań miejsc wytwarzania maszyn - nigdy nie osiągnęła p|a- nowanej wieIkości (np. Kolibri miał być wyprodukowany w |iczbie 1000 sztuk|) i w dniu zakończenia wojny w stanie |otnym było za|edwie nie więcej niz 5 egzemplarzy Drache i3 Kolibri, Obok dwu śmigłowców do produkcji i ograniczonego zastoso- wania tralił w Niemczech wiroszybo- wiec Fa 330 Bachstelze dla okrętów podwodnych. Obserwacyjny Fl 282 Kolibri był w załozeniu przewidywany do działa- nia z pokladu okrętów Kriegsmarine i w związku z tym kwa|ifikacyjne próby techniczne maszyny prowa- dzono w doświadczalnym ośrodku Krieqsmarine (E-StelIe) w Trave- munde. W próbach tych próbowano .ósnislw9 m.in. specjalną technikę lądowania, przydaIną zwłaszcza przy silnych kolysaniach okrętu a po|egającą na ściąganiu śmiglowca w dól z zawisu za pomocą ,lO-metrowej liny i ręcz- nej ściągarki. W Travemunde było teź mozliwe wykonywanie lotów doświad- cza|nych nad wodą, obejmujących m -in. zrzucanie ze śmigłowca małych bomb głębinowych. Po zachęcających próbach w Niemczech dwa egzempIarze Fl282B Kolibri zoslały w paździer- niku 1942 r. skierowane do trwającej do końca stycznia l943 r. próbnej eksploatacji przy ochronie konwojów na Morzu Sródziemnym i Egejskim. Loty prowadzono z pokładu stawia- cza min Drachei okrętu pomocnicze- go Bulgaria. Podobne próby eksploa- tacyjne odbyły się wiosną 1943 r, na Bałtyku (w okolicy Gdyni-Gdańska) we współpracy z 21 Szkolną Floty|lą U-Bootów. Wnioski z prób były zachęcające. Smigłowiec sprawdził się jako urządzenie mechanicznie niezawodne, przyjemne w pilotażu, zdolne do wykonywania |otów nawet w najgorszej pogodzie i przy porywi- stym Wietrze. Ujawniona w próbach sku- teczność śmigłowca Fl 282 Kolibri w wojnie morskiej była podstawą do wydania 13 marca 1943 roku roz- kazu o utworzenia w Kriegsmarine pierwszej jednostki smigłowcowej Bordfliegerstaffe| 3/196 z siedzibą w Ki|onii. Pogarszająca się jednak sylu- acja Kriegsmarine spowodowała, ze w czerwcu 1944 r. jednostkę tę rozwiązano a na|ezące do niej śmi- głowce Kolibri (z wyjątkiem jednego, który pozostał w TravemOnde) skie- rowano do wojskowych operacji na |ądzie. M,in. śmigłowce te wykony- wały zadania obserwacyjne w czasie boju o Berlin, W chwili kapituIacji llI Rzeszy w maju 1945 r. sprzymierzeni orze ę- Ii tylko trzy zdalne do Iotu śmigłowce Fl 2B2 Kolibri. Dwa z nich zostały przekazane do prób w USA, trzeci oddano ZSRR, Pierwszy prototyp transportowe- go śmigłowca Fa 223 został skom- p|etowany we wrześniu 1939 r. nie- zwłocznie rozpoczęIo jego próby naziemne. a po nich |oty na lwięz , Pierwszy |ot swobodny miał miej- sce 12 czerwca 1940 r., w siedzibie firmy Focke-Achgelis & Co GmbH w De|menhorst. Ponieważ próby serii prototypowej dały wynik pozytywny |atem 1941 r, zamówiona została pro- dukcyjna seria 100 sztuk, z których trzydzieści miało słuzyć próbom roz- wojowym i doświadczeniom eksp oa- tacyjnym. Do symbo|u Fa223 doda- no wtedy nazwę Drache (Smok). A|ianckie bombardowania utrud- nialy rozpoczęcie prooukcji s- - € lalo 1942 r Flettne] Jl282 Kolibripodtzas plób eksDloataryinyń na Molru Eseisldm. ROk 194ł. Ptóby ta 223 Dtadeiako dźWigu lataią(ego. śmiglowiet tlanspolluie kom. plelne dzialo gólslde 0 masie E40 k9. *ł:.-..'.--"{§** Wetsia śmiglowta ll2828-2 z mieistem dla Dasaiela. tla zdiętiu l0l u dwóiką pasażetów. ź €.:u: |ź ź ź
  • i ::l ,{ , 1,,':., głowca. W czerwcu 1942 r. tabryka w Dalmenhorst została całkowicie zniszc,zona WraZ Z dwoma prototy- pami oraz siedmioma śmigłowcami serii informacyjnej. Podobny los spot- kał wytwórnię po jej przeniesieniu do Laupheim, z bombardowania w lipcu 1943 r. ocalało ty|ko 7 śmigłowców, które skterowano do prób eksploata- cyjnych, m.in. do prac ratowniczych i do przeprowadzenia eksperymen- talnych operacji górskich w Austrii. Próby te, obejmowały m.in. transport kompletnego działa górskiego o ma- sie B40 kg na pozycję na wysoko- ści 2800 m; normalnie taka operacja (transpoń na pozycję działa rozłożo - nego na części) angażowała 20 ludzi i trwała 36 godzin, Pod koniec 1944 r. zdatnych do lotu było tylko 5 egzemp|arzy Fa223 Drache, Na początku 1945 r. trzy śmigłowce skierowano do spe- cjaInej jednostki transportowej Lufttransportstaffe| 40 (w jej skład wchodziło również 5 śmigłowców Fl2B2 Kolibri), zadaniem której były m,in, loty do ob|ęzonych |ub zagro- zonych miast, Jeden z takich |otów odbył Fa 223E Drache (Nr fabr, 00051) na przelomie Iutego i marca ']945 r. na ziemie poIskie. Ocalały z wojny ty|ko nieliczne egzemp|arze Fa 223 Drache, Kilka z pewnością zagarnęli Roslanie w Ber inie, o ich |osie brak danych. Jeden do|eciał (z niemiecką załogą) do AngIii, gdzie miał być poddany badaniom, a|e zanim do nich doszło, Został rozbity. Trzecim wiropłatem, który został w Niemczech w czasie wojny dopro- wadzony do dojrzałości uźytkowej, byłwspom niany wyżej wiroszybowiec obserwacyjny d|a okrętów podwod- nych Fa 330 Bachstelze. ldea jego zrodziła się w czasie gdy na akwe- nach At|antyku i Morza Norweskiego toczyła się zażarla bilwa między niemieckimi U-Bootami i aIiancki- mi konwojami z zaopatrzeniem do Ang|ii i Związku Sowieckiego. Choć w bitwie tej niemieccy podwodnia- cy odnosiIi znaczne sukcesy, chcąc, by były one jeszcze większe, kiero- wa|i do dowódzlwa Iiczne wnioski usprawnienia działan, wśród któ- rych jeden dotyczył zwiększenia promienia obserwacji powierzch- ni morza dokonywanej wtedy, gdy okręt podwodny płynął w wynurze- niu. Ce| ten miał być osiągany przy pomocy wiroszybowca hoIowanego za U-Bootem. Z wysokości '120 m zapewniać on mógl obserwowanie powierzchni morza w promieniu ok, 25 mil morskich (46 km), podczas gdy z nadbudówki pokładowej pro- mień obserwacji wynosił tylko ok, 5 mi| (9 km), Pomysł zyskał aprobatę i wios- ną 1942 r. do zakładów Focke Achgelis w Laupheim zostało skie- rowane zamówienie na op,acowanie jednomiejscowego wiroszybowca, wkrótce dokonano w holu za samo- chodem ob|otu prototypu wyposazo- nego w podwozie kołowe, Konslrukcja wiroszybowca. który otrzymał oznaczenie Fa 330 Bachstelze (Pliszka) była niezwyk|e prosta, ,,Kadłub" składał się z dwu stalowych rur. Na rurze poziomej. z przodu, znajdowało się siodełko piIota, układ sterownic pi|otażowych i mała tabIica przyrządow pokłado- wych, natomiast na końcu proste Usterzenie Ze Statecznikiem pozio- mym isterem kierunku. Pionowa rura stanowiła wspornik d|a wirnika, pod- woziem wiroszybowca były rurowe płozy. Całość konstrukcji była rozbie- ra|na, tak aby mogła byc przechowy- wana w dwu beczkowych schowkach na pokładzie U-Boota. Produkcję Fa 330 Bachstelze zIokalizowano w fabryce Weser- F|ugzeugbau w Hoykenkamp koło Bremy, wytworzono w niej ok. 200 maszyn. Ciekawostką jest, ze fa- brycznych oblotów wytworzonych wiroszybowców dokonywano w... tuneIu aerodynamicznym w Cha|ais- Meudon w okuoowanej Francji. Podstawowym typem okrętu podwodnego, z którego miały ope- rowac wiroszybowce, był U-Boot oceaniczny Typ lX, zdo|ny do roz- wijania na powierzchni prędkości '18 węzłów. O zakresie operacyjnych zastosowań Fa 330 Bacńsfelzewia- domo niew e|e, pewne jest jednak, ze szczegó|nej popuIarności Fa 330 nie zyskal. Korzyści z obserwacji większego obszaru niz z mostku były bowiem opłacane niebezpie- czeństwem w przypadku konieczno- ści alarmowego zanurzania, bardzo opóźnianego ściąganiem hoIowanej maszyny. Bachstelze operacyjnie zastosowany by1 sporadycznie na At|antyku Południowym, w Zatoce Adeńskiej i na Oceanie lndyjskim, Witoszybowiet ta 3t0 Baarr§lerueiest eksDonalem W Wielu muzea(h. llementy Wilosrybow(a Fa 330 8a.lrrlelze U s(howku na pokladile U-bOOta. DOśWiadflalny śmi9l0- Wiet DOlhOlf Wtl 342 u bezpOślednim (0dlzutOuym) napędem wilnika (1943 r), ptototyD wilosrybowta llanspoltowego [a 225. NiezlealitOWany ploiekt rmienno- Winikolł(a ta 269 kwzstaftiagdłtugzeug. ,fu '* .&eistge
  • Oprócz opisanych maszyn, które weszły do produkcji i dzialan, powstały w czasie wojny w Niem- czech także konstrukcje wiropłato- we, które pozostały tylko prototy- pami |ub zaledwie projektami. Były to m.in. odrzutowy śmiglowiec von Doblhotfa, wiroszybowiec transpor- towy Fa 225 Fockego i śmigłowiec ..plecakowy" Nag|era i Rolza, Kiedywgrudniu 1941 r. dowojny przy- stąpiły Stany Zjednoczone w lotni- ctwie wojskowym USA, nie będącym jeszcze wtedy samodzielnym rodza- jem sił zbrojnych, a tylko fragmentem armii lądowej (US Army), nie było na stanie ani jednego śmigłowca a tylko peWna licZba obserwacyjnych wiatra- kowców Kellet Y0-60. Wciąż bowiem pamiętano fiasko próby zbudowania, w latach 1921-1924, wojskowego śmigłowca de Bothezata i z uporem wierzono, ze jedynym przydatnym dIa sił zbrojnych rodzajem wiropła- ta jest wiatrakowiec. Niektórzy ty|ko decydenci dawa|i wiarę Charlesowi Lindberghowi, który po wizycie w 193B r. w Niemczech i po obejrze- niu demonstracji doświadcza|nego śmigłowca Fw 61 nie miał złudzeń co do tego, ze era śmigłowców uzyt- kowych jest bliska, i trochę bezprze- konania zamówili w 1940 r. w firmie Platt-Le Page budowę podobnego do Fw 61 śmigłowca XR-1. W tym samym czasie do prac kon- strukcyjnych nad śmigłowcem włas- nego pomysłu - jednowirnikowym ze śmigłem ogonowym - przystą- pil w USA. jako do przedsięwzięcia prywatnego, nie usankcjonowanego żadnym zleceniem zewnętrznym, a jedynie będącego rea|izacją starej tęsknoty za budową maszyny zdo|- nej do pionowego lotu, rosyjski emi- grant igor |wanowicz Sikorski. Budowa doświadcza|nego śmi- głowca VS-300 rozpoczęta została wiosną 1939 r.. pierwszy |ot na uwię- zi, w wykonaniu konstruktora, miał miejsce 14 września 1939 r, a pierw- szy |ot swobodny, równiez w wyko- naniu Sikorskiego, 13 maja 1940 r, Przez następne 3 |ata śmigłowiec VS-300 był poddawany intensywnym próbom imodyfikacjom - wsumie dokonano na nim ,lB zmian syste- mów sterowania i cztery zmiany układu ogóInego. Ogółem VS-300 wylatał w próbach 103 godziny i 53 minuty i osiągnął taką sprawność i dojrzałość osiągową, ze Iotnictwo wojskowe USA, które zawiodło się na niezbyt udanym XR-1 (u|egł roz- biciu w próbach), jeszcze przed ukończeniem- planowanego zakresu badań zamówiło u Sikorskiego jed- nowirnikowy śmigłowiec uzytkowy. Tak urodził się sławny śmigłowiec R-4, który na etapie prototypowym nosił oznaczenie VS-31 6. R-4 zaslużył na miano ,,pierw- szego" z co nalmniej trzech wzg|ę- dów: byt pierwszym śmigłowcem jednowirnikowym, który wszedł do produkcji seryjnej, pierwszym, który był eksploatowany w liczbie ponad 100 egzemplarzy (dokład- nie: 13,1) i pierwszym, który pozwo- lił na zebranie doświadczeń z dzia- łań w warunkach od Arktyki do tro- pików. Doświadczenia dotyczące przydatności R-4 do akcji ratowni- czych zostaly zebrane po raz pierw- szy 3 stycznia 1944 r. Tego dnia na pokładzie niszczyciela USS lurneł znajdującego się w poblizu Nowego Jorku około 15 mil od brzegu, nastą- piła potężna eksplozja, następstwie której wielu członków załogi zostało zabitych lub rannych. Smigłowiec, mimo nieprawdopodobnie lrudnych warunków, w ciągu ]5 minut dostar- czył na pokład 40 kartonów z krwtą, co pozwoliło uratować zycie w elu poszkodowanym. lnne doświadcze- nia ratownicze zosIały zebrane przez śmigłowiec na froncie birmańsklm. W owym czasie na zapleczu japońskich wojsk operowały bry- tyjskie oddziały ,,Chinditis". Na ich rzecz laIała prawie setka 1ekkich samolotów Vultee L-1 B, dostarcza- jąca zaopalrzenie i dokon u jąca ewa- kuacji rannych, 21 kwietnia 1944 r. jeden z tych samolotów. mający ^a pokładzie 3 rannych brytyjskich zoł- nierzy został zmuszony do przymu- sowego lądowania ok, 160 km za liniami nieprzyjacielskimi, Do akcji ratowniczej uzylo wtedy śmigłow- ca serii informacyjnej YR-4, który wszystkich czlonków zalogi i pasa- zerów samoIotu bezpieczn e p"ze- transportował wykonując |ądowania i starty na mikroskopijnym lądowisku w dzungIi. Siedem innych śmigłowców YR-4 zostało w 1943 r. skierowanych do AngIii, gdzie pod nazwą Hoverfly l wprowadzono je do doświadcza|ne; ekspIoatacji w i nslytucie badawczym RAE (Roya| Aircraft EstabIishment) w Farnborough, doświadcza nym ź#?" .§.X#ź ?z -,,sL§- W lotniilwie WOiskowym §tanóW ziednOflOny(h. źsnlctg€ ś ź śmislowiet Plal|-|,ePase XR-1. 0bselwaUiny tłiallakowie( Kell€t Y0-60 z toku 1942.
  • ośrodku wojsk desantowych w Beau- Iieu i w 529 Dywizjonie RAF. Seryjną produkcję 100 sztuk śmi- głowców, noszących na tym etapie już tylko proste oznaczenie Sikorsky R-4, rozpoczęto w 1944 r. W śmi- głowcach seryjnych można było łalwo zamieniać podwozie kołowe na zespół pływaków pneumatycznych. 20 egzemplarzy R-4 przydzielono służbie ochrony wybrzeża (US Coast Guard), 35 - lotnictwu wojskowemu (US Air Force) a 45 dostarczono do Anglii, gdzie planowano wykorzystać je na pokładach okrętów eskortują- cych konwoje. O planowanym wpro- wadzeniu śmigłowców Sikorskiego do walki z U-Bootami pisała nazi- stowska prasa techniczna, ale prze- milczano puy lym Starannie Utaj- niony fakt, że do podobnych celów, tj, wa|ki z brytyjskimi Submarines. po niemieckiej stronie próbowano nad Morzem Sródziemnym wprowadzić śmigłowce Fa 2B2 Kolibri. Na bazie śmigłowca B-4 opraco- wany zostal w 1943 r. dwumiejsco- wy R-6, o większych moż|iwościach udzwigowych i osiągowych, wypro- dukowany w |iczbie 219 sztuk. Nim Iatem 1945 r, ustały ostatnie działa- nia wo.1enne w basenie Pacyfiku śmi- głowce te znaIazły się na star ie mary- narki wojennej USA (US Navy), jed- nostek specjalnych (Air Commando), słuzby ochrony wybrzeża (US Coast Guard), oraz jako Hoverflyll w brytyj- skim RAF i Roya| Navy (41 szt.) ale w zadnych operacjach frontowych udziału nie wzięły, Podobnie jak w Niemczech, oprócz opisanych maszyn, które weszły do produkcji i działań, powstały w czasie wojny w USA także konstrukcje wiropłatowe, klóre pozostały tylko prototypami lub projektami. Było tak m.in, z wiatra- kowcem obserwacyjnym Firestone OX-61 i opracowanymi na jego bazie śmigłowcami XR 9 iXR-gB konstruk- cji Harolda Pitcairna albo stanowiły pierwsze ogniwo rodzin konstruk- cji uzytkowych, rozwiniętych juz po wojnie. co było przypadkiem maszyn takich konstruktorów jak Frank N. Piasecki, Arthur Young (w firmie Be|l), Char|es H. Kaman Iub Stan|ey Hiller. Z punktu widzenia potrzeb si1 zbrojnych, szczegó|nie wazną rolę odegrały wśród nich transpor- towe śmigłowce ukladu podłużnego pierwszego z wymienionych, Franka N. Piaseckiego. Zamówiony u niego przez US Navy doświadcza|ny pro- totyp XHRP-1 pierwszy lot odbył 7 marca 1945 r,, zapoczątkowując trwającą do dziś dominującą obec- ność w lolnictwie śmigłowców trans- portowych układu podłuznego, ,.,-,,}+ /E,/lZ pracował w Wiedniu razem z Bruno Naglerem nad budową małego doświadczalnego śmigłowca jedno- miejscowego, Gdy w 1937 r, Hafner przenióst się do Anglii opracował tu wiatrakowiec AR lll, w którym zasto- sowanie znalazł wynaleziony przez niego,,pająk" służący do okresowe- go sterowania skokiem łopat wirnika. Wiatrakowiec ten osiągał prędkość maksymalną ]B5 km/h i zdolny był do lądowań bez dobiegu. AR lll wyro- bił Hafnerowi doskonałą markę i gdy wybuchła wojna stał się on głównym autorem prac Wiropłatowych na uży- lek wojska. Projekty śmigłowców W-6 i EA 115 nie zostały zrealizowane. gdyz zagrożenie Anglii niemiecką lnw azją spowodowało wstrzymanie wsze|kich prac nie związanych bez- pośrednio z obroną" Nie oznaczało to jednak zawieszenia wszystkich brytyjskich prac wiropłatowych. Hafnerowi, który od roku 1941 zna- |azł się w zespo|e doświadczalnego instytulu wojsk powietrzno-desanto- wych (Airborne Forces ExperimentaI Establishment - AFERE) w Beaulieu w hrabstwie Hampshire. powierzono opracowanie malego jednomiejsco- wego wiroszybowca przeznaczone- go d|a |ądowań żołnierzy za |iniami n ieprzyjacielskim i, Prototyp Rotachute, bo łak nazwano tę ściśle tajną konstruk- cję, zbudowano i wyprodukowa- no w serii prototypowej w 1942 r, Wiroszybowiec składał się z prostej kratownicy spawanej z rur sta|owych i osadzonego na jej szczycie wirnika nośnego złozonego z dwu drewnia- nych łopat. Tył kadłuba pokryty był nagumowanym płótnem, tworzącym z ciałem pi|ota bryłę o małym opo- rze czolowym Lopaty zawieszone były w głowicy na przegubach, gło- wica zaś połączona była z kadłubem poprzez masywny bIok z miękkiej gumy, który działał jak przegub uni- wersalny. Blok dopuszczał pewne prze- mieszczenia między wirnikiem i kad- łubem, równocześnie jednak zapo- biegał przenoszeniu się drgań z wir- nika na kadłub. Sterowanie Rotachute było ,,odwrotne" (podobnie jak we wczes- nych Iotniach), PiIot miał przed sobą drązek typu wiszącego, Aby w |ocie spowodować zadarcie przodu wiro- szybowca piIot musiał popchnąć drą- zek do przodu. d|a wywolania prze- chy|enia w lewo musiał przesunąć drązek w prawo i td, Nie ułatwiało to bynajmniej piIoiowania, Podwozie początkowo składało się z zespołu dwu kół osadzonych na wspólnej osi pod środkiem cięzko- ści. Po pierwszych próbach w locie, i! // ,1..,"i rtfir ROk 1943. tadowanie XR-4 na pokladile lbiotnikow(a ss Bunkel Hiil, tlonl bilmański, kwiedeń 1945 L śmiglowiet YR-4 na lądowi§ku polowym. Dlu9im plOdukOWanym selyinie śmigl0W.em Sikotskiego byl oplatOWany W 1 943 r R,6, dwumieis(OWa masryna o rnaflnie lepszy(h nii n-4 0siąsań, rowana została przez Be|gię i Ho|an- Początek stosowania w lI wojnie dię na północną Francję, siły angie|- światowej wiropłatów przez armię skie rozpoczęły odwrót i ewakuację brytyjską miał miejsce jesienią z Dunkierki, wszystkie wiatrakowce 1939 r., kiedy we Francji wylądo- zostały zniszczone. wał angie|ski korpus ekspedycyjny. W tym czasie w Wie|kiej Brytanii W skład jego wchodził m.in. dywi- nad projeklem śmigłowca W-6, zjon obserwacyjnych wiatrakowców podobnego do niemieckiego Fw 61, C-30A, słuzących do korygowa- pracował konstruktor James Weir nia ognia artylerii, Wiosną 1940 r. a nad projektem oznaczonym EA 115 wykonały one pewną |iczbę |otów emigrant z Austrii RaouI Hafner. Miał nad pozycjami korpusu. Gdy w malu on jużza sobą pewne doświadczenie tegoż roku olensywa niemiecka skie- z budową wiropłatów, bo wcześniej 4-miei§towy śmiglowiet §ikorlry §-4E (vs-327) z '943 r, który ollrymal lei woiskowe ozna(zenie R-5, ltal lie piellłotłlotem baldro p0pulalnego W lata(h potłOiennyth śmi9l0w(a s-5,1. = &snis$w
  • PV-2, pierusU śmiglowie{ t il. piare(kie90, ldóleg0 demonsltada Wobet Dtledstatłideli U§ llaw W 1943 r Dlrckona|a ametykańską malynalkę Woienną d0 śmiglow(óW Dlusi plOtotyp śniglowta piasetH xHRP-1 r 0budOWanym kadlubem. lednomieis(OWy śmiglowiet lla1Olda pil(ailna xR-9B, WiattakOWie( obselwaryiny tileslOne 0x-6l. zastOsOWane w nim uksilaltouanie kdbiny ralogowei loltalo Dlzeiete naipie]W do śmiglowta xn-gB a późniei do śmislOW(óW R-5 i §-5l olal lak-!00 w Z§RR. cepcja oparta na dwu pierwszych rodzajach transportu, prace nad wiatrako-samochodem Rotabuggy i jednoosobowym wiroszybowcem Rotachute przerwano" Nie weszły one nigdy do produkcli seryjnej. Utrata dywizjonu wiatrakowców we Francji w 1940 r, nie zniechęci- ła dowództwa brytyjskiego do uży- cia wiropłatów tego typu do ce|ów wojennych, Wciąz jeszcze w rękach prywatnych właścicieli znajdowała się pewna Iiczba popularnych wiatra- kowców C.30A, dokonano więc ich mobilizacji i skierowano do słuzby na rzecz cechowania stacji radarowych i pomiarów charakterystyk urządzeń radiowo-nawigacyjnych. W 1941 r, do tej floty,,rezerwistów" doszło kilka wyprodukowanych w USA i dostar- czonych do WieIkeij Brytanii dwumiej- scowych tłiiatrakowców obserwacyj- nych Pitcairn PA-39, W roku 1943 z wszystkich |atających w RAF wia- trakowców utworzono Dywizjon 529 stacjonujący w HenIey-on-Thames. Łącznie w czasie Il wojny świato- wej wiatrakowce RAF wy|atały 9000 inż. Władysław Fiszdon, będący w tym czasie w RAE kierownikiem Sekcji Drgań. lnnych 6 śmigłowców YR-4 w barwach RAF skierowano na próby eksploatacyjne w Birmie. W ich ramach w kwietniu J944 r. śmi- głowce eskadry dokonały ewakuacji z dzungli rannych żołnierzy 3. hin- duskiej dywizji piechoty a w końcu roku uczestniczyły w zaopatrywaniu okrążonego przez J apończyków gar- nizonu w lmpo|. Dostawa dla RAF śmigłowców YR-4, a następnie udoskonalonej wersji tej maszyny, czyli R-6, wywo- łała pewien efekl dodatkowy. Fakt, ze w usA zdołano, mimo trwania wojny, opracować śmigłowce zdat- ne do wykonywania zadań opera- cyjnych, bez wątpienia uraził dumę Brytyjczykow. Wydaje się. że ooza- łowano w lym momencie decyzji wstrzymania w 1940 r, prac nad śm - głowcami Jamesa Weira i Baou a Hafnera i z|econo bez zwłoki przy- stąpienie do nowego projektu. Zajęła się tym znana z produkcji wiatrakow- ców firma Cierva Autogyro Company wykonanych na ho|u za samocho- dem, do podwozia kołowego doda- no płozę w płaszczyżnie symetrii. Ostateczną wersję ,3ofachufe Mk 3 badano bardzo intensywnie hoIu- jąc wiroszybowiec wielokrotnie za samo|otem Tiger Moth na wysokość 1100 m i zwa|niając ao do lotu swo- bodnego. W 1943 roku jednym z pi- lotów ho|ulących Rotachute w cza- sie badań w BeauIieu był Po|ak, F/O (por,) mgr Kazimierz Plenkiewicz. Przed wojną był kierownikiem Szkoły Szybowcowej w Polichnie, natomiast po wojnie, po powrocie do kraju, Iatał w Iotnictwie sanitarnym, lnnym ciekawym wiropłatem zbu- dowanym w 1942 r, pod kierunkiem Hafnera w instytucie AFEE był wia- trako-samochód Rotabuggy, skła- dający się z typowego wojskowego .,lazika" WilIis Jeep. wyposazonego w wirnik nośny i profilową obudowę tyłu. Zasada uzycia tego wiropłata miała być identycznajak R otach ute'a. źotniet_w_g jednak zachęcającymi wynikami, Kiedy więc po intensywnych próbach trzech rodzajów transportu wojsk powie,trzno-desantowych, oparłych na spadochronach, szybowcach i wiropłatach, skrystalizowała się oslatecznie w WieIkiej Brytanii kon- Wi10szybOwie( indywidualny ROtańute, p-5 godzin. W grudniu tego samego 1943 r. na Wyspy Brytyjskie dostar czone zostały z USA pierwsze dwa śmigłowce Sikorsky YR-4, Nie były one przeznaczone dla uzytku ope- racyjnego a jedynie do zapoznaria Brytyjczyków z pierwszym po alian- ckiej stronie śmigłowcem uzytko- wym, Smigłowce te poddano bada- niom wFarnborough w instytucie RAE (Roya| Aircraft Establishment). Jednym ze specjalistów zaanga- zowanych w próbach był Polak, Ltd. W roku 1944 uyzałw niej św atło dzienne doświadczalny śmigłow ec Cierva W9, którego konstruktorem był mający poIskie korzenie Jacob Shapiro, Kadłub W9 miał lormę długiej stozkowej tuby. ra kto"e p,zo- dzie znajdowała sę dwumie1- scowa kabina załogi, Na szczy- cie "urowe1 p rarr'dy otaczające kadłub tuz za kabiną osadzony był trzyłopatowy wirnik. Nowatorsk , będącą prawzorem współczesne- go systemu NOTAR (No-Tail-Rotor), był sposób równowazenia momentu reakcyjnego przez odrzu| strumien:a powietrza wydmuchiwanego w bok z otworu w ty|e kadłuba, Wielkośc siły bocznego odrzutu sterowały, umoz|iwiając w zawisie obroty wokół osi pionowej. dwie poziome zasłony umieszczone Wewnątrz otworu wylo- towego. W |ocie do przodu sterowa- nie kierunkowe przejmowało typowe usterzenie ogonowe. Urządzenie Io próbowano z niezbyt
  • 22 czerwca'1941 r., w chwili napadu Niemiec hitlerowskich na ZSRR w lot- nictwie sowieckim istniała jedna eks- perymentaIna eskadra wyposazona w 5 wiatrakowców A-7. Stacjonowała ona na lotnisku polowym pod Smoleńskiem. Wiatrakowce wykony- wały stamtąd nocne Ioty dla rozrzu- cania ulotek, utrzymywały łączność z oddalonymi obszarami iw małym stopniu dokonywały zwiadu opera- cyjnego. Po krótkim okresie służby, w któ- rym wykonano zaledwie 18 lotów bojowych, maszyny eskadry ewaku- owano na tyły i w dalszych działa- niach wojennych udziału nie brały, Wialrakowiec A-7 był konstrukcją z początku lat 30. XX wieku, powstał w CAGI według projektu Nikołaja |. Kamowa, przy współpracy z Mi- chailem L. Milem. Jako pierwszy wiropłal na świecie miał na pokła- dzie uzbrojenie strze|eckie. składa- jące się ze stałego karabinu maszy- nowego strzeIającego przez tarczę śmigła i podobnego km na obrotnicy na miejscu obserwalora, Ten sam zespół Kamow-Mil w 1940 r, rozpoczął projeklowa- nie dwumiejscowego wiatrakow- ca obserwacyjnego AK (Awtożir- Korektirowszczik), którego prototyp wprawdzie zbudowano, a|e który ani do prób ani do produkcji nie wszedł, Kontynuowane natomiast na głę- bokim zapleczu i bez znaczącega poparcia władz, były prace kon- strukcyjne i próby śmigłowców kon- struktora Iwana P, Bratuchina. ObIot Omegi lodbył się w sierpniu 1941 r, a Omegi // we wrześniu 1943 r. W toczącej się wojnie konstrukcje te nie odegrały zadnej roli, natomiast dały początek całej, powstałej po '1945 r., rodzinie dwuwirnikowych maszyn tsratuchina, Do wojennej sowieckiej działalno- ści w dziedzinie wiropłatów zaliczyc oczywiście nalezy badania, jakie w ZSRR przeprowadzone były na zdobytych w 1945 roku niemieckich śmigłowcach Fa 223 Drache i Fl 282 Kolibri, Na ich temat brak jest jednak jakichkolwiek informacji, ż!: u!r1:: rż Choć we Francji od 1934 r. duet dwu konstruktorów, Louisa Bregueta i Renó Doranda, prowadził uwień- czone powodzeniem próby śmigłow- ca Gyroplane Laboratoire, to podob- nie jak w innych krajach za wiropła- ty o praktycznym znaczeniu d|a sił zbrojnych uważano ty|ko wlatrakow- ce, Licencyjne prawa do ich produkcji zakupione zostały w Anglii w 1934 r., wytwarzanie uruchomiono w zakła- dach Liorć et OIivier. Budowane były w nich trzy Iypy: C,27 (CL 10), C,34 C,301, Ostatni z wymienionych wia- trakowców, wyposażony w krajowy siInik gwiazdowy SaImson został wyprodukowany w Iiczbie 100 sziuk. z czego 60 stanowilo Wyposaze- nie bazowanej w Hycres Eskadry 3S2, wchodzącej w skład marynarki wojennej. W 1939 r, wszystkie wia- trakowce lloIy przekazane zostały Iotnictwu wojskowemu. O zakresie ich zastosowania w czasie wa]k brak informacji, podobnie jak i o Io- sach maszyn po kapitulacji Francji w 1940 r. Na zakończenie omówienia Iosów wiropłatów w Il wojnie światowej należy jeszcze wspomnieć o Japonii. W interesującym nas okresie śmi- głowców tam nie budowano, |ecz Seisakusho, która wkrótce przystą- piła do prac nad własnym typem, bIiźniaczo podobnym do KD-lA. Wiatrakowiec ten, nazwany Ka-1 , wprowadzony został od 1941 r, do produkcji seryjnej i na wyposaze- nie floty wojennej. Przeznaczony do działań przeciw okrętom pod- wodnym wiatrakowiec zabierał dwie 60-kiIogramowe bomby głębinowe, §iedem wiattakow(óW PA-39 dh nA! na linii montai0tłei W zaklada(h pil(diru Autogylo W lłillow Glove. ,Ę,€ Wiatlakow(e iyDu (ierua c30 olaz (301 ptodukowane Dlreu uaklady liolć et oliuiel ,tanowily W 19l9 L Wyposażenie Eskadly t§2, wthodzątei W sklad lotnidwa flantuskiei mdlynalki WOiennei. Wiallakowiet uzbloiony fiamolł-Mil A-7-3A. 0 Wiatlakow(u tym slelzei nalisaliśmy W,,lolniilWie" - numet spe(ialny 1, śmiglowiet omegd l lwana p. B]atu(hina z1941 t, Wiattakowie( Kayaba Ka-2 powllal W§kutek modyfikatii Ka-l, Byl 5rybsry od lwoiego pOplzednika, leu mial mnieisrą ladOWnoś( olaz dlu9Oltwalośa l0lu. s wiatrakowce znajdowały się w seryj- nej produkcji i miaro mielsce ograni- czone ich stosowanie w działaniach wojennych, Pierwszy wiatrakowiec znaIazł się w Japonii w 1939 r. Był to zakupiony w USA wiatrakowiec KelIet KD-lA. Poddany badaniom w locie w ce|u rozpoznania właściwości Iotnych i osiągów u|egł clęzkiemu uszkodze- niu juz w czasie pierwszych |otów, Naprawy podjęła się firma Kayaba Pewna Iiczba Ka-1 była bazowana na lotniskowcu Akitsu maru. Modyf ikacją Ka-1 był zbudowany za|edwie w jed- nym egzempIarzu wiatrakowiec Ka-2, Od pierwowzoru różnił się silnikiem. Słuzył tylko do celów doświadczal- nych. W innych krajach biorących udział w || wojnie światowej żadnych prac nad wiropłatami, ani tym bardziej prób ich wprowadzenia do sIuzby. nie podejmowano. ! ":,:.a,.,+" jq ,+*:: -§§§*fu:= u4,ł 7ł* * &sełg§w§
  • W,iiroM;atultlt,uulofi n:yśułilątjoułei j l(ayaba l(a-1 - |aloń§ki whłrakowiet wplowadIony ,,.,..,._,,,.',,,.,",,..drptrirrriii'iilńneitł t94l r Wilopłau tego llt}u labielaly dwie 60-kilograńowe bomty.$ę!łngutil.,,"' i bazowa|y na pokladlie lotnilkowta Akitsumaru. Rys. Zbigniew §letemela Wiallakotu(e naleiąte .doJtantuskiel flOlU w 19l9 1 ru§tały fi lekaIane lotnlilwuł{iojskowemu, ,.. lkenryinyWiatląlmude..tieruii{i3oplodultouany. we franuiklrh lakladath liote ei 0liuien !hmow-],|il A-7-1A - iak0 phlwsIy ]', wi ropłat$d$Sitfróńffrł'iń' porłaoi e ] uilloienie §tl!:|9l"u.q.rlttądah,g,, -,""'""*' -I _._ _,__.*.**,l-ftantlńlł"ńóiilńweso §tlzelaią(ego ptIel śmiglo 'K: i]] ,,: ,,--_,|:::Łr].-l]*-**k*] a,-*',.*--,il
Fly UP