System is processing data
Please download to view
...

Walka o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi

by ksiegarnia-grzbiet

on

Report

Category:

Internet

Download: 0

Comment: 0

1,840

views

Comments

Description

Download Walka o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi

Transcript

  1. 1. nie dało Kriegsmarine ani przewagi, ani tym bardziej zwycięstwa w "bitwie oAtlantyk". Program zbrojeniowy, w wyniku którego zbudowano dziesiątki - a miały to być setki - nowoczesnych okrętów podwodnych typu XXI i XX!JL był jednym z największych realizowanych podczas II wojny światowej przez HI Rzeszę. Dzięki ogromnemu wysiłkowi logistycznemu i zaangażowaniu maksy­ malnych dostępnych zasobów ludzkich i surowcowych Niemcom udało się zbu­ dować dużą liczbę okrętów iodnieść sukces organizacyjny. Mimo to wostatecz­ nym rozrachunku program, który zmobilizował i wbardzo poważnym stopniu obciążył cały niemiecki przemysł stoczniowy, należy uznać za jedną z najwięk­ szych porażek hitlerowskiej machiny wojennej. Z dużej liczby wyprodukowa­ nych i wcielonych do służby w Kriegsmarine U-Bootów typu XXI i XXIII bo­ wiem zaledwie kilka wykonało pojedyncze rejsy bojowe, odnosząc przy tym jedynie symboliczne sukcesy. Nie zdołały one zatem ani potwierdzić zalet. jakie przypisywano ich konstrukcjom, ani tym bardziej dowieść swojej skuteczności bojowej oraz słuszności założeń teoretycznych, na których podstawie powstały ich projekty. Podobnie rzecz się ma w odniesieniu do prowadzonych przez niemieckich inżynierów prac nad okrętami podwodnymi z napędem niezależnym od powie­ trza atmosferycznego. Również w tym przypadku. dzięki znacznym nakładom i zastosowaniu nowoczesnej, ale ibardzo skomplikowanej technologii. udało się de facto osiągnąć zamierzony cel, czyli stworzyć U-Booty, które mogły długo przebywać w zanurzeniu oraz przemieszczać się pod wodą z ogromnymi pręd­ kościami. Jednak liczne, niewystępujące dotychczas problemy. jakie wiązały się z zastosowanymi przy ich projektowaniu rozwiązaniami technicznymi, a także znaczny stopień skomplikowania konstrukcji nowych okrętów. a co za tym idzie -długi okres niezbędny na ich masowe wprowadzenie do służby. spowodowały. że wsytuacji militarnej, wjakiej znajdowała się III Rzesza. stały się one jedynie kosztownym eksperymentem i w tych okolicznościach ślepą uliczką w rozwoju potencjału bojowego U-Bootwaffe. Celem niniejszego opracowania będzie zatem szczegółowe omówienie gene­ zy, ewolucji konstrukcji i przebiegu służby w Kriegsmarine U-Bootów Waltera i dużych jednostek oceanicznych typu XXI. Przedmiotem rozważań nie będzie natomiast tematyka związana z okrętami podwodnymi typu XXIII, zasługuje ona bowiem, zdaniem autora, na odrębną. obszerną monografię. Wodniesieniu do U-Bootów Waltera najwięcej miejsca zajmie prezentacja ich wyjątkowegt) systemu napędowego oraz opis zmagań konstruktorów, próbujących wprowa­ dzić do produkcji seryjnej wyposażone wniego nowe jednostki. Jeśli zaś chodzi R Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  2. 2. Kriegsmarine miały odegrać U-Booty typu XXI w"bitwie oAtlantyk", oraz ty­ taniczny wręcz wysiłek organizacyjny, który wiązał się z ich powstaniem. Ana­ lizie zostanie zatem poddana nie tylko konstrukcja nowych U-Bootów, przebieg ich budowy wraz z oddziałującymi na niego uwarunkowaniami zewnętrznymi i wewnętrznymi, ale także wady i usterki, które ujawniły się wtoku eksploatacji pierwszych jednostek typu XXI. Szczególnie dużo miejsca wopisie i wyjaśnieniu większości kwestii związa­ nych z produkcją, przeprowadzaniem prób oraz wcielaniem do służby wKriegs­ marine U-Bootów Waltera i U-Bootów typu XXI zajmie niezwykle ważny dla niemieckiej marynarki obszar Zatoki Gdańskiej, a przede wszystkim Gdańsk i Gdynia, jako ośrodki przemysłu stoczniowego. W niniejszym tekście zostanie także podjęta, jednak jedynie w ograniczo­ nym zakresie, próba odtworzenia pewnych kluczowych procesów i mechani­ zmów kierujących gospodarką wojenną III Rzeszy oraz ukazania powiązań funk­ cjonujących na styku przemysłu, polityki i wojny. Wyjaśnienie tych zależności jest niezwykle istotne dla zrozumienia metod zarządzania produkcją zbrojeniową Niemiec w latach II wojny światowej. Te ogólne uwarunkowania wpływały bo­ wiem w sposób zasadniczy na wszelkie przejawy aktywności gospodarczej. wtym także na działania wsektorze budownictwa okrętowego. Podkreślenia wymaga fakt, że nie wszystkie poruszane w kolejnych rozdzia­ łach kwestie przedstawione są w równym stopniu szczegółowo i wyczerpująco. Opis części z nich stanowi jedynie tło dla wyjaśnienia problemów bardziej skom­ plikowanych, zasygnalizowanie innych jest zaś podyktowane koniecznością uzyskania odpowiednio pełnego obrazu całości problematyki. Dodatkowo pra­ gnę zaznaczyć, że opracowania tego z całą pewnością nie można uznać za wy­ czerpujące temat w pełni. Ma ono częściowo charakter polemiki z pewnymi powszechnie funkcjonującymi stereotypami, częściowo zaś stanowi próbę ze­ brania i usystematyzowania znanych już faktów idanych, a następnie spojrzenia na nie z innego punktu widzenia. Ważne jest również to, że Czytelnik nie znaj­ dzie w nim jednoznacznej oceny ani U-Bootów Waltera, ani U-Bootów typu XXI, natomiast uzyska podstawową wiedzę, która pozwoli mu na dokonanie samodzielnej analizy i wyciągnięcie własnych wniosków. Główną bazę źródłową dla prowadzonych przeze mnie badań stanowiły ma­ teriały archiwalne zgromadzone wzbiorach Bundesarchiv Abteilung Militararchi we Fryburgu Bryzgowijskim. Spośród zespołów archiwalnych przechowywanych wzasobach tej placówki kwerendą objęte zostały wszczególności te, k:tóre powstały wwyniku działalności następujących struktur dowodzenia iurzędów: Naczelnego 10 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  3. 3. Spis treści Wstęp. ..................................7 Rozdział 1 Drobna i mato ważna część floty .......................... 21 Rozdział 2 Sytuacja na póŁnocnym Atlantyku w okresie od września 1939 r. do maja 1943 r. . . .................................. 43 Rozdział 3 Wady i zalety starszych typów U-Bootów .. . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 Rozdział 4 Projekty inżyniera Hellmutha Waltera. . ................... 81 Rozdz1ał 5 Powstanie projektu U-Boota typu XXI ...................... 141 Rozdział 6 Konstrukcja, wyposażenie i uzbrojenie U-Boota typu XXI .. . .... 159 Rozdział 7 Program budowy U-Boota typu XXI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Rozdz1ał 8 SzczegóŁowy opis technologii produkcji ... . ............... 185 Rozdział 9 Przygotowania do rozpoczęcia produkcji i trudności we wdrażaniu nowych metod wytwarzania ............................ 223 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  4. 4. ciekawe, dane miały jedynie charakter uzupełniający dla głównych wątków te­ matycznych poruszanych w niniejszym opracowaniu. Nie zmienia to wszakże faktu, że dotarcie do nich znacznie wzbogaciło warstwę infonnacyjną niektó­ rych fragmentów tekstu, a także, co równie istotne, pozwoliło na ukazanie szer­ szego kontekstu poszczególnych zagadnień. Ze względu na wyjątkowe znaczenie rejonu Zatoki Gdańskiej, zarówno jako poligonu badawczego dla okrętów podwodnych z napędem niezależnym od po­ wietrza atmosferycznego, jak i miejsca produkcji, prowadzenia prób odbior­ czych oraz szkolenia załóg nowych jednostek typu XXI, istotne uzupełnienie opisanej wyżej podstawowej bazy źródłowej stanowiły materiały archiwalne przechowywane w zbiorach Archiwum Państwowego w Gdańsku. Wyjątkową wartość, choć jedynie dla niektórych poruszanych poniżej kwestii, ma doku­ mentacja aktowa z dwóch zespołów akt: Stoczni Gdańskiej SA i Niemieckich Zakładów Stoczniowych w Kilonii, Zakładu w Gdyni3• Wzasobie gdańskiego malizować negatywne skutki nalotów, oraz infonnacje mówiące o rozpoczęciu budowy nowych okrętów lub o wodowaniu bądź wcieleniu do służby kolejnych jednostek. Natomiast akta Dowódz­ twa Okręgu Wojskowego nr XX wGdańsku pozwalają na odtworzenie. wpewnych okresach nawet dzień po dniu, wydarzeń ważnych z militamego punktu widzenia. rozgrywających się na terenie podległym dowództwu okręgu. Wyjątkowo cenny materiał stanowią będące częscią tego zespołu akt miesięczne raporty sytuacyjne. Opisują one zmieniające się nastroje społeczne wokręgu. s~tu­ ację w przedsiębiorstwach przemysłowych produkujących nie tylko na potrzeby fronru. a także przedsięwzięcia władz wojskowych i cywilnych, które miały prowadzić do podwyższenia poten­ cjału obronnego Rzeszy. Jeśli zaś chodzi o spuściznę po admirale Rugem. to znajdujące się w niej materiały mają w większości przypadków charakter analityczny i stanowią swego rodzaju próbę oceny działań militarnych i posunięć organizacyjnych. podejmowanych przez niemiecką marynar­ kę wojenną w okresie II wojny światowej. 3 Archiwum Państwowe w Gdańsku (dalej cyt.: APGl. zespół akt: Stocznia Gdańska SA. sygnaturaAPG 1029; APG, zespół akt: Niemieckie Zakłady Stoczniowe w Kilonii. Zakład wGd~­ ni, sygnatura APG 2558. Na oba zespoły archiwalne składa się przede wszystkim dokumentacja aktowa, jedynie niewielki procent ich objętości stanowią plany i rysunki techniczne. Podkreśli( wtym miejscu trzeba. że dokumentacja wytworzona przez gdyńską filię Niemieckich Zakładów Stoczniowych w Kilonii zachowała się w formie szczątkowej. Jednak materiały. które przetrwały do dzisiaj, w większości dotyczą lat 1943-1945. dzięki czemu stanowią bardzo cenne żródło uka­ zujące przygotowania gdyńskiej stoczni do rozpoczęcia produkcji U-Bootów typu XXI. N:lll>miast zespół akt Stoczni Gdańskiej SA nie został jeszcze w całości opracowany. a co za tym idzie. t'',,_ rzące go archiwalia są jedynie częściowo zewidencjonowane i rozpoznane. Właśnie to jcst powo­ dem, dla którego ma on obecnie nieco mylącą nazwę, gdyż poza dokumentaqą wytwt•rzooą prza Danziger Werti składają się nań równiei akta sygnowane przez Schichau Wertt. a nawet Kaiserh­ sche Werft. Mamy zatem w tym przypadku do czynienia z materiałami archiwalnymi powstałymi wwyniku działałoości aż trzech podmiotów, które funkcjonowały, co również znajduje odzw iereu:­ dlenie w dokumentacji, w znacznie szerszym zakresie chronologicznym, wykraczającym daleko poza lata 1923-1939, jakie podaje obecnie archiwalna ewidencja. Nie zmienia to jednak faktu. ie omawiany zespól akt, po szczegółowej i ostrożnej analizie, może stanowić bardw wa.lny. chl~ 12 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  5. 5. Wstęp Dzisiaj, w erze atomu, kiedy w morskich głębinach niepodzielnie panują ogromne, napędzane paliwemjądrowym okręty podwodne, przenoszące wswych wyrzutniach rakietowych i torpedowych nuklearny arsenał, za pomocą którego można jednocześnie całkowicie zniszczyć kilka wielkich miast, trudno sobie wyobrazić, że ta niezwykle skuteczna, mająca bardzo duży potencjał broń wy­ ewoluowała z niedużych i powolnych okrętów podwodnych z czasów II wojny światowej. Okrętów, które tak jak niemieckie Unterseeboote (U-Booty) trudno byłoby zgodnie z obecnie obowiązującymi standardami określać mianem "pod­ wodnych". Jednak to właśnie m.in. pracujący dla Reichsmarine, a później hitle­ rowskiej Kriegsmarine konstruktorzy U-Bootów wpoważnym stopniu przyczy­ nili się do powstania współczesnych, "prawdziwych" okrętów podwodnych. Wokresie kiedy niemiecka U-Bootwaffe święciła największe tryumfy w"bi­ twie o Atlantyk", ale także znacznie wcześniej, poszukiwali oni nowej drogi wrozwoju broni podwodnej. Ich prace doprowadziły m.in. do powstania okrę­ tów podwodnych z napędem niezależnym od powietrza atmosferycznego oraz jednostek typu XXI i XXIII, ze względu na znacznie zwiększoną liczbę i pojem­ ność baterii akumulatorów określanych mianem elektrycznych U-Bootów. Pierw­ sze stanowiły efekt próby stworzenia jednostek, których główny obszar opera­ cyjny znajdowałby się pod powierzchnią wody, a ich podstawowymi atutami byłyby prędkość i możliwość ukrycia się dzięki przemieszczaniu się wzanurze­ niu. Drugie natomiast były niezwykle ciekawym przykładem połączenia wjed­ nej konstrukcji: konwencjonalnego napędu, dopracowanej pod względem mini­ malizacji oporów hydrodynamicznych sylwetki i nowoczesnego wyposażenia. Zarówno okręty z napędem niezależnym od powietrza atmosferycznego, zwane od nazwiska swego wynalazcy U-Bootami Waltera, jak i U-Booty typu XXI i XXIII charakteryzowała wyjątkowa, choć, jak miało się okazać, nie przełomo­ wa jakość. Były to okręty podwodne nowej generacji, a wprowadzenie ich do linii w odpowiednim czasie mogło wpłynąć na przebieg zmagań pomiędzy Niemcami i aliantami na północnym Atlantyku. Jednak powstanie obu modeli Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  6. 6. szczupłą i niemiarodajną bazę badawczą, która nie wpłynie zdaniem autora wznaczący sposób na dotychczasowe ustalenia historyków. Przede wszystkim z tego powodu zbiór nie został wykorzystany wszerszym zakresie wniniejszym opracowaniu7• Zbiory muzealne były również źródłem niezwykle ciekawych i często mało znanych materiałów ikonograficznych, spośród których znakomitą większo~ stanowiły fotografie. Ich analiza pozwoliła na wyjaśnienie niektórych kwestii spornych i w pewnym zakresie umożliwiła wypełnienie luk informacyjnych wpodstawowej bazie źródłowej. Podczas prac nad książką wykorzystano, także w formie ilustracji do tekstu, materiał zdjęciowy pochodzący ze zbiorów Mu­ zeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni oraz Imperial War Museums London8. Uzupełnieniem materiałów archiwalnych, szczególnie w kontekście infor­ macji odnoszących się do produkcji U-Bootów typu XXI w Gdańsku i Gdyni. jest publikacja źródłowa zawierająca meldunki miesięczne wywiadu przemysło­ wego Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowe{ Podczas opracowywania zagadnień związanych z niemiecką U-Bootwaffe oraz jej Ta wyjątkowa ze względu na swoją fonnę. choć nie jednostkowa ..kartoteka·· (znane są przykłady innych tego typu ewidencji, np. bardzo podobna. pochodząca z bydgoskich zakładów Dynamit-Aktien Gesełlschaft Fabrik Bromberg. produkujących materiały wybuchowe) nie została jeszcze szczegółowo zbadana. Niemniej jednak już jej wstępne opracowanie pozwoliło na dokona­ nie pewnych. chociaż wymagających jeszcze potwierdzenia. ustaleit. Przede wszystkim stwierdzo­ no z całą pewnością, że nie jest ona kompletna. lecz na oszacowanie procentowego stanu jej zacho­ wania jeszcze za wcześnie. ponieważ nie przeprowadzono analizy porównawczej zawartych w niej danych z innymi źródłami. Jako niepozostawiające wątpliwości należy przyjąć twierdzenie. że "kartoteka" zawiera infonnacje o osobach zatrudnionych w gdańskich stoczniach. mimo iż na obecnym etapie badań trudno stwierdzić, czy odnoszą się one do załóg stoczni Schichaua i Danziger Werft, czy może tylko do jednej z nich. Dokładna analiza danych. jakie zawierają poszczególne płytki, pozwoli na określenie. oczywiście w zakresie ograniczonym objętością ..kartoteki". jaki.:h specjalistów najbardziej poszukiwały kierownictwa stoczni. zjakich okupowanych przez III Rzeszę krajów pochodzili robotnicy ijaka część z nich została do pracy wGdańsku skierowana przymuso­ wo. Należy jednak podkreślić, że wyniki tych badań będą mogły wnieść coś nowego do l1gólnego stanu wiedzy o działalności gdańskich stoczni w okresie ll wojny światowej dopiero po skl'nfron­ towaniu ich z innymi dostępnymi materiałami źródłowymi i uzupełnieniu o dodatkowe dant'. takie te o charakterze bardziej ogólnym. Nie zmienia to jednak faktu. że zbiór zasługuje na odrębne. szczegółowe opracowanie. Muzeum ll Wojny Światowej w Gdańsku (daleJ cyt.: 1HIWSl. lbtór tabliczek ewidencyjnych systemu Adrcma. sygnatura: MI!WS/M/75. " MIIWS, Kolekcja fotografii; Muzeum Marynarki Wojennej wGdyni (dal~j C}1.: MMWl. Zbiór fotografii, Dział III; Imperial War Museums London (dalej cyt.: IWM), Fotografie. sygnatura EA. • Meldunki miesięczne wywiadu przemyslow<>go KG ZWoAK. l94l-l944. Faksymiif (daleJ cyt.: Meldunki miesięczne), cz. 2, przygotował do wydania A. Glass, Warszawa :woo. 14 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  7. 7. o U-Booty typu XXI. to głównym zagadnieniem będzie wdrożenie i realizacja programu ich budowy. Wszczególny sposób uwypuklone zostaną skala i stopień jego skomplikowania. które wymusiły zastosowanie niespotykanych dotąd w budownictwie okrętowym rozwiązań. Ukazały one również wyjątkowo wy­ raźnie drugą stronę niemieckiej machiny biurokratyczno-decyzyjnej, która prze­ cież wpowszechnym mniemaniu uchodziła za funkcjonującą sprawnie iszybko. Natomiast w zetknięciu z wyzwaniem, jakim niewątpliwie była masowa pro­ dukcja U-Bootów typu XXI, okazała się tą częścią systemu, która działała naj­ bardziej opieszale i w sposób bardzo konserwatywny podchodziła do nowych, ryzykownych, acz w przypadku niemającego dotychczas precedensu przedsię­ wzięcia koniecznych rozwiązań. Jako jedno z ważniejszych zagadnień opisane zostaną przyczyny, które do­ prowadziły do rozpoczęcia prac, a w ich efekcie - do powstania tych niezwykle ciekawych i z technicznego punktu widzenia nowatorskich, typów okrętów pod­ wodnych. Zaprezentowany zostanie również przebieg toku projektowania nowych U-Bootów. atakże przygotowań stoczni oraz kooperujących znimi zakładów pro­ dukcyjnych do rozpoczęcia ich budowy na masową skalę. Przy tej okazji nie można pominąć związanego z tym zagadnieniami szerokiego spektrum kluczo­ wych aspektów technicznych. Wiele miejsca zajmie również szczegółowa anali­ za przebiegu skomplikowanego procesu technologicznego i logistycznego, ja­ kim była seryjna produkcja okrętów podwodnych typu XXI. Poruszone zostaną także takie istotne kwestie, jak wykorzystanie przy ich budowie niewolniczej pracy przymusowej i opracowanie niemających bezpośredniego odpowiednika w budownictwie okrętowym żadnego innego państwa, wyjątkowych metod or­ ganizacji produkcji. Podjęta będzie też próba określenia wpływu, jaki wywarła aliancka ofensywa bombowa na położenie militarne III Rzeszy i na realizację poszczególnych elementów składających się na pełny tok produkcyjny nowych U-Bootów. Podkreślenia wymaga również fakt, że w prezentowanym opracowaniu bar­ dziej szczegółowo przedstawiono zagadnienia związane z programem budowy U-Bootów typu XXI, natomiast nieco mniejszy akcent położono na rozwój pro­ jektów Waltera. Takie ujęcie tematu wydaje się wprzekonaniu autora uzasadnio­ ne, mimo że U-Boot Waltera typu XVIII był przecież bezpośrednim przodkiem okrętu typu XXJ. Co więcej, oba typy okrętów podwodnych pod względem for­ my zewnętrznej jedynie bardzo nieznacznie się różniły. Jednakże czynnikami, które zadecydowały o takim właśnie sposobie ujęcia opisywanej tematyki, są przede wszystkim: rola, jaką zgodnie z zamierzeniami Naczelnego Dowództwa Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  8. 8. Summary The Third Reich initially did not build up its navy, and therefore also its sub­ marine warfare, as intensively as it did its land forces. The German U-Boot­ waffe, however, was from the beginning considered an elite formation: excel­ lently trained, modem and exceptionally effective. Thus, in planning future mil­ itary operations, the Kriegsmarine commanders entrusted it with the mission of cutting Great Britain offfrom the supplies it would receive by sea. Once the war began, 'wolfpacks' of U-boats were ordered to cut off the life-sustaining trans-Atlantic route connecting England to the United States and Canada. Yet even though the German submarines seriously threatened the Allies' sea trans­ port, they failed to parałyse it. Acontinuous stream ofcargo ships sailing under various flags and carrying war materials, fuels, medicines and food crossed the North Atlantic to England and its allies fighting the Third Reich. The Allied an­ ti-submarine forces gradually grew in strength and numbers and, with their fight­ ing ability modemized, became more effective. Thus. after some initial success­ es, the U-boats lost the initiative in the Battle ofthe Atlantic. Their commaoder Karl Di:initz, and especially the commanders of the ships serving under him. quickly realized that their watercraft were not as etTective and modern as had been thought only recently. Their vessels' clashes with the com oys' escorts crossing the North Atlantic revealed that the U-boats were seriously flawed. ex­ ceptionally ineffective and severely limited in their battle capacity especially in view ofthe Allies' numerical and materie! advantage. First of all, German submarines typically had slow speeds and range under­ water and could only remain submerged for a short time. The main cause of these shortcomings was their propulsion system. Their diesel engines operated on the surface since they needed fuel as well as air. Underwater, they were pro­ pelled by electric motors, which drew their energy from batteries. But the elec­ tric motors were not powerful, Iimiting their speed to only a tew knots. Further­ more, the batteries ran out of power fairly quickly, so the U-boats had to surface to switch to their diesel motors. Once on the surface, they risked detection by 334 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  9. 9. Dowodztwa Kriegsmarine. Kierownictwa Wojny Morskiej, Urzędu Personalne­ go Marynarki. Głównego Urzędu Budowy Okrętów Wojennych i Dowódcy Okrętów Podwodnych Kriegsmarine1• Informacje uzyskane dzięki analizie znaj­ dujących się w tych zbiorach dokumentów stanowią kościec faktograficzny po­ niższego opracowania. Pozwołiły one na potwierdzenie bądź odrzucenie niektó­ rych hipotez własnych, a także tych sformułowanych przez innych autorów. Umożliwiły również wyjaśnienie kilku dotąd spornych kwestii oraz rzuciły nowe światło na wiele zagadnień z zakresu budowy niemieckiej broni podwod­ nej, uznawanych dotychczas za gruntownie przebadane. Powyższe materiały miały również fundamentalne znaczenie dla odtworzenia części procesów decy­ zyjnych i naświetlenia okoliczności towarzyszących powstawaniu U-Bootów Waltera oraz U-Bootów typu XXI. Bez tych niezwykłe cennych źródeł bardzo trudne. a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwe byłoby ustałenie pew­ nych faktów, nazwisk oraz dat. Podczas badań prowadzonych przez autora we fryburskim archiwum kwerendą objęte zostały także przechowywane tam ze­ społy akt: Inspekcji Uzbrojenia nr VII (Monachium), Inspekcji Uzbrojenia nr X (Hamburg), Inspekcji Uzbrojenia nr XX (Sopot), Oddziału Uzbrojenia w Bre­ mie, Oddziału Uzbrojenia w Kilonii, Oddziału Uzbrojenia w Szczecinie, Do­ wództwa Okręgu Wojskowego nr XX (Gdańsk) oraz spuścizna Friedricha Ruge­ go2. Podkreśłić jednak trzeba, że odnalezione w tych materiałach, skądinąd Bundesarchiv, Abteilung Militiirarchiv Freiburg im Breisgau (dalej cyt.: BAMAF), Ober­ befehlshaber der Kriegsmarine 1919-1945, RM 6; BAMAF, Seekriegsleitung (1933) 1937-1945. RM 7; BAMAF. Marinepersonalamt der Reichsmarine und Kriegsmarine 1919-1945 (dalej cyt.: Marinepersonalamt). RM 17; BAMAF. Hauptamt Kriegsschiffbau 1925-1944. RM 25; BAMAF, Befehlshaber der Unterseeboote der Kriegsmarine 1936-1945 (dalej cyt.: B.d.U). RM 87. ' BAMAF. Riistungsinspektion VII (Miinchen) 1939-1944, RW 20-7; BAMAF, Riistungsin- spektion X(Hamburg) 1938-1945, RW 20-10; BAMAF, Riistungsinspektion XX (Zoppot) 1939- 1944. RW 20-20; BAMAF. Riistungskommando Bremen 1939-1944, RW 21-9; BAMAF. Riistungs­ kommando Kiel 1939-1944, RW 21-32; BAMAF, Riistungskommando Stettin 1943-1944, RW 21-56; BAMAF, Wehrkreiskommando XX (Danzig) 1937-1945, RH 53-20; BAMAF, Nachlass Friedrich Ruge 1940-1980, N379. Dokumentacja wytworzona przez inspekcje ioddziały uzbroje­ nia pozwala przede wszystkim na przeanalizowanie struktury organizacyjnej gospodarki wojennej III Rzeszy oraz na zobrazowanie form nadzoru państwa nad przemysłem zbrojeniowym. Bardzo wartościowe są stanowiące jej część okresowe raporty, opisujące skalę zniszczeń spowodowanych prLez alianckie naloty na niemieckie miasta iośrodki przemysłowe. Zawierają one dane odnoszące się zarówno do strat stwierdzonych wobrębie infrastruktury produkcyjnej i komunikacyjno-trans­ portowej, jak i na terenach zamieszkanych przez ludność cywilną. Starano się w nich określić nie tylko liczbę bombowców, które wzięły udział w kolejnych nalotach, ale także tonaż i typ zrzuco­ nych przez nie bomb. Szacowano również czas, jaki będzie potrzebny na przywrócenie zbombar­ dowanym zakładom przemysłowym pełnej lub częściowej zdolności produkcyjnej. Wartościowe są także t.awarte wnich wzmianki o podjętych przez władze środkach zaradczych, które miały zmini- II Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  10. 10. and damaged infrastructure caused by Allied bombings, the shipyard launched 131 type XXI U-Boats. But the U-Bootwaffe ran out of time to assemble all these ships and put them into use. Only three ships, the U-2506, U-2511 and U-3008, went on patrol . They did not sink a single Allied ship. The type XXI U-boats were successfully designed, and may have seriously harmed Allied navigation. Yet even though the planned serial production was or­ ganizationally effective, it began too late to have any real impact on the war at sea. Translation Maja Latyńska Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  11. 11. archiwum znajdują się także ciekawe i mało znane fotografie przedstawiające urządzenia i nabrzeża portowe oraz pochylnie i tereny stoczniowe w Gdańsku, wykonane wroku 1945 po zajęciu miasta przez wojska radzieckie. Natomiast na uzyskanie podstawowej wiedzy na temat lokalizacji i rozbudowy stoczni Schi­ chaua i Danziger Werft w dwudziestoleciu międzywojennym pozwalają plany przechowywane wzespole akt: Akta miasta Gdańska. Kolekcja planów i map4• Warto również podkreślić, że pozytywny efekt przyniosła kwerenda przepro­ wadzona w zbiorach archiwalnych Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Si­ korskiego w Londynie. Pozwoliła ona na uzupełnienie informacji zawartych w publikacjach źródłowych i monografiach, szczególnie tych odnoszących się do kwestii związanych z efektc.mi pracy polskiego wywiadu przemysłowego, gromadzącego dane na temat niemieckiej produkcji stoczniowej, oraz do zagad­ nień uzupełniających dotyczących służby Polskiej Marynarki Handlowej wczasie II wojny światowe/. Wniewielkim zakresie wykorzystane zostały w niniejszej pracy materiały powstałe pod koniec wojny w wyniku działalności wywiadu brytyjskiej marynarki wojenne{ Bardzo ciekawy materiał źródłowy do badań, zarówno nad kwestiami zmian poziomu zatrudnienia wgdańskich stoczniach wokresie II wojny światowej, jak i różnic w proporcjach pomiędzy wykwalifikowaną i niewykwalifikowaną siłą roboczą oraz pochodzeniem pracowników icharakterem ich zatrudnienia (przy­ musowy lub np. przeniesienie niemieckich fachowców z innych zakładów pro­ dukcyjnych do stocmi), może stanowić przechowywana w zbiorach Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku nietypowa ewidencja robotników stocznio­ wych. Tworzy ją zbiór ponad ośmiuset cynkowych płytek systemu Adrema, na których utrwalono podstawowe dane osobowe pracowników, takie jak: imię i nazwisko, zawód iaktualne miejsce zamieszkania. Jest on wprawdzie niezwy­ kle interesujący, jednak ze względu na swą fragmentaryczność tworzy bardzo również niekompletny materiał badawczy. Zawiera on bowiem szczególnie cenne informacje doty­ czące prtygotowań do rozpoczęcia produkcji U-Bootów typu- XXI oraz samego jej przebiegu, za­ równo wstoczni Schichaua, jak i Danziger Werft. ' APG. zespół akt: Stocznia Gdańska im. Lenina w Gdańsku, sygnatura APG 1291; APG, Zb1ór fotogramów "Rysia" Mariana Dobrzkowskiego z Gdańska, sygnatura APG 1579; APG, ze­ spół akt: Związek Bojowników o Wolność i Demokrację- Zarząd Wojewódzki wGdańsku, sygna­ tura APG 1634: APG. zespół akt: Wydawnictwo Morskie wGdańsku, sygnatura APG 2417; APG, zespół akt: Akta miasta Gdańska. Kolekcja planów i map, sygnatua APG 300, MP. ' Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego wLondynie (dalej cyt.: IPMS), zespół akt Ministerstwa Przemysłu, Handlu iŻeglugi [1937]1939-1945, A37. '' The National Archives (dalej cyt.: NAAR), Admiralty, and Ministry of Defence, Navy Department: Correspondence and Papers. SERIES 1: 1938-1945, ADM l. Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  12. 12. 185, 186, 218, 227, 245, 247, 248, 250, 255,256,259,264,286,302,305-307,310 Donitz Klaus 74 Donitz Peter 74 Donitz Ursula 74 Donitzowie 28 Driiger Heinrich 218 DrecoliAxel 17,192 Drescher G. 323 Drews U. 321 Drzewiecki Andrzej l8, 268 Duppel M. 319 Dyskant JózefWiesław 18, 27, 32, 40 Ebert E. 322 Eduard Gustav 190 Eichholtz Dietrich 17 Emmennann C. 323 Farben I.G. 174 Federowicz Przemysław 15, 217 Feufel K.H. 320 Filipowicz Mieczysław 17, 240 Fischer Karl II O, 130 Flick Friedrich 190, 191 Forster Albert 255, 30l, 302 Fostmann Walter 28 Frank Wolfgang 306 Franke H. 324 Franzenburg Willi 179, 180 Freiherr von Miiflling H.B. 321 Friedeburg Hans-Georg von Ił O Friedrich Jorg 18, 264, 278, 280, 282-286 Friese C. 283 Fritze G. 324 Fromm 28'! Fuchs Werner '13, 117, 151, 152, 182, 185, 186, 210,212,227,228 Fuchslocher 289 Gabler Ulrich 90, 125, l83 Garba Bartłomiej 19 338 Gaude H.L. 325 Gaulle Charles de 269 Geisler H.F. 322 Gelewski Tadeusz Maria 18, 29, 31, 44 Gerke E.A. 323 Giraud Henri 269 Glass Andrzej 14 Gnutzmann 183 Gode H. 325 Godt Eberhard Ił O Goebbels Joseph 31O Goring Hennann 70, 250, 264 Gotto Bernhard l7, 192 Gotze H. 320 Grasse M. 324 Grau P.O. 322 Grim 151 Groener Wilhelm 22 Groner Erich 16, 99. 105, 108, 115. 118, 12: 129, 163, 165, 168, 189. 259, 273. 30( 301,304,306.308,319 Giinther H. 46, 319, 321 Hadre 156 Hajduk Bolesław 17. 232 Hansen H.J. 320 Harms H. 323 Harpe R. von 325 Heep Heinrich 90, 125, 151 Heidsiek 183 Heimberg 162,211 Heller Erich Ił O, 112 Herrrnann W. 320 Heitz Horst 121 Hertz Heinrich 93 Hertz Horst l0-ł Herzog Bodo 16, 119, 123, 129, 232. 259.273. 300,301,304,308,319 Hilhig K. 325 Hinrichs F.H. 322 Hitler Adolf 21-26, 2!!, 211, 34, 35, 39-43, 46, 47,49,58,65,69-72, 74,95,98-101,116- Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  13. 13. rozbudową nie mogły zostać pominięte nie zawsze wiarygodne, ale bardzo istot­ ne wspomnienia osób, które podejmowały najważniejsze wówczas decyzje i miały bezpośredni wpływ na bieg wydarzeń, oraz tych, którzy byli jedynie ich uczestnikami111• Tematykę działań wojennych prowadzonych na morzach i oceanach wokre­ sie II wojny światowej wielokrotnie już poruszano w licznych polskich publika­ cjach. Wwiększości mają one jednak charakter ujęć bardziej ogólnych łub kon­ centrujących się na zagadnieniach związanych ściśle z operacjami, wktórych brały udział okręty Polskiej Marynarki Wojennej lub statki Polskiej Marynarki Handlowej. Do tych najważniejszych, choć o różnej wartości, traktujących przede wszystkim o operacjach flot wojennych, głównie zaś o dokonaniach ma­ rynarki polskiej, należy zaliczyć prace E. Kosiarza, natomiast wojenne dzieje statków naszej floty handlowej opisał J. Pertek11 • Bardziej szczegółowo różnymi aspektami .,bitwy o Atlantyk", a także bezpośrednio działaniami niemieckich okrętów podwodnych różnych typów oraz zagadnieniami ich konstrukcji i roz­ woju, interesowali się: P. Federowicz, J. Lipiński, A. Perepeczko, W. Trojca i l. Witkowski12• Wiele wartościowych tekstów, zawierających zarówno ogólne analizy działalności U-Bootwaffe, jak i przedstawiających kwestie techniczne i koncentrujących się ściśle na konstrukcji i wyposażeniu U-Bootów typu XXI, ukazało się w kilku periodykach poświęconych tematyce wojenno-morskiejD. "' K. Diinitz. 10 lat i 20 dni. Wspomnienia 1935-1945. Gdańsk 1997; E.M. Raeder, Moje ::vcie. Gdańsk 2001; A. Speer. Wspomnienia, Warszawa 1990; H.J. Pantenius. Letzte Schlachi an der Osrfront. Von Doberitz bis Danzig 194411945. Erinnenmg und E1jahrung eines jungen Regi­ mentskommandeurs. Hamburg 2002. " Należy tu wymienić takie publikacje. jak: E. Kosiarz, Bitwy morskie, Warszawa 1994; tdem. Druga wojna światowa na Ba/tyku, Gdańsk 1988; idem, Działania flot w drugiej wojnie '"·iatowej, Gdańsk 1989; idem, Wojna na morzach i oceanach 1939-1945. Charakterystyka i kro­ nika llydarzeń. Gdańsk 1988. Spośród prac J. Pertka na uwzględnienie zasługują przede wszystkim następujące: J. Pertek, Druga ma/a flota, Poznań 1959; idem. Ma/a flota wielka duchem, Poznań 198'}; idem. Wielkie dni malejfloty, Poznań 1987. 12 P. Federowicz, U-Booty typu VII. Geneza. opis konstrukcji. budowa, Tarnowskie Góry 2006; J. Lipiński, Druga wojna .~wiarowa na morzu, Warszawa 2010; A. Perepeczko, Bój o Atlan­ tyk. Gdańsk 1972; idem, Burza nad Atlantykiem, t. l, Warszawa 1999, t. 2, Warszawa 2000, t. 3, Warszawa 2002. t. 4, Warszawa 2002; idem, U-Booty II wojny światowej, Warszawa 2006; W. Troj­ ca. U-Boo/waffe /939-1945, cz. 1-4, Gdańsk 1998-1999; l. Witkowski, U-Boa/}'. Historia nie­ mieckich okręrów podwodnych, Warszawa 2009. " N. Bączyk, Sra/owa głębia - poren(jał U-Bootwaffe w II wojnie światowej, .,Technika Wojskowa. Historia" 2012, nr 4(numer specjalny), s. 44-51; idem, Wielka iluzja admirała Donitza. "Technika Wojskowa. Historia" 2012. nr l (nr specjalny), s. 38-47; M. Jastrzębski, Schnorkel­ podv.·odnepłuca U-Bootów /1143-/945",Militaria XX Wieku" 2009, nr 5(12)(nrspecjalny), s. 3(}.32; idem. Układ napędowy U-Bootów typu XXI i XXIII, "Militaria XX Wieku. Ilustrowany Magazyn 15 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  14. 14. Murawski M.J. 85 Nachtigall R. 324 Nass 183 Neentzen W. 322 Neitzel Sonke 245 NieJsen 125 Niemeyer P. 325 NiestleAxel 16,217,221 Niethmann O. 324 NiBH. 321 Nordheimer H. 320 Oeltken Heinrich 150-152, 155, 156, 181, 183,335 Oestreich l03 Orski Marek 17,239,241 Otto P.F. 320 Pacholski Łukasz 218 Pantenius H.J. 15, 302 Pasecki R. 18 Paterson Lawrence 219 Paulus 73 Peine 92 Perepeczko Andrzej 15, 16, 52, 69, 84, 89, 97, 129 PertekJerzy 15,24,27,45, 50,315 Peters W. 324 Petersen K. 323 Pflaum Walter 87 Piecyk 122 Piening 87 Prehn W. 323 Priemel Kim Christian 17, 192 Prien G!lnther 46 Puttkamer 117 Queck H.T. 320 Racky E. 322 Radziemski Jan 16, 30l, 303 340 Raeder Erich Maria 15, 18, 21-26, 28, 34. 3( 41,43,46,47,59, 69-72,93-96.98-101 117, 118 Reimann E. 324 Rex Wilhelm 121 Rezmer Waldemar 18 Ribbentrop Joachim von 27 Richter F. 321 Robbers H. 323 Robertson Terence 16 Roosevelt Franklin Deiano 269, 276 Rossler Eberhard 16. 17. 14. 81-84, 87-96 98-100, 101.103, 105. 106, 109. III. 113 114. 117, 120. 123. 125. 127. 129. 131. 138, 142, 145, 146, 148-156. 158. 160. 163. 165. 166. 169, 170. 172, 176, 177. 182-187. 189, 190. 194. 196. 199. 200. 205. 207. 208. 213. 215. 216. 221. 228. 232. 236. 239. 245. 246. 252. 256-258. 261, 264, 268. 27'2, 282. 285. 287-289. 291-293,295.296.299.301-304.306.308 Rudolph J. 321 Ruge Friedrich li. 12, 148. 151. 152. !56. 158. 182. 185. 186.210.212.228,246 Ruperti G. 323 Rusiecki Leon 233 Sach J.W. 323 Sachs Erwin 112 Sanders Liman von 28 Sauckel Emst Fritz 287 Sawicki Jan Kazimierz 18. 19, 60. 67 Schaar E. 321 Schatzmann 156 Schendel R. 320 Schenk 122 Schieber Walter 174 Schimpf K. 322 Schłomer Fokko 307, 322 Schmidt K.H. 289, 325 Schnee Adalbert 134, 305-308. 320 Schneeweifl 183 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  15. 15. enemy escorts and patrol aeroplanes. lt became elear to the K.riegsmarine com­ mand that if it did not make basie changes in its submarines' construction and propulsion systems. or actuałły introduce new types of boats, the U-Bootwaffe would certainly lose the Battle of the Atlantic. The leadership turned to the designs ofengineer Hełłmuth Walter, which re­ placed the U-boats' conventional, internal-combusion-electric propulsion sys­ tem with a new turbine based on a closed-circuit propulsion system driven by hydrogen peroxide (Hp). !ts great advantages stemmed from the facts that it did not need oxygen from the atmosphere to operate and that because of its great power combined with a new, very streamlined form of the ship, it could reach underwater speeds ofover 20 knots. With this design, they could become 'real' submarines. They could remain submerged for a long time, and moving under­ water at faster-than-ever speeds reach their targets unnoticed, assume position to fire a torpedo and flee. Were the U-Bootwaffe to acquire a large number ofships ofthis type, it would present a serious threat to Ałłied communications Iines. !t soon turned out, however. that producing this new generation of craft on a massive scale would require many innovative technological changes and a long-term research and development programme. The Kriegsmarine had no time for this. and it therefore needed a simpler and faster alternative solution. The engineer Heinrich Oeltl<en, charged with analysing alternatives, suggested using Wałter's streamlined hułł but with the existing internal-combustion-elec­ tric propulsion system. At the same time, for the ship to reach greater speeds underwater, her electric engines would need to be made much more powerful than existing ones. and electric energy would have to be stored in a much larger number of batteries. Thus, the new type of XXI submarines were całłed electric boats. In order to produce large numbers of them quickly, the engineer Otto Merker. who specialized in car construction, developed a new method of serial, sectional production ofthese ships. Construction elements would be produced in Germany, far from the frontlines, in a large number of metałłurgical factories, and then transferred to chosen factories experienced in ship production, where they would be joined into sections of the hułł. They would be transported by water or raił to fitting-out shipyards. The sections would then be sent to three assembly shipyards, in which they would be welded together into hułłs. The first submarine manufactured as a type XXI U-3501 using this method was launched on 19 April 1944 in the Schichau shipyard in Gdańsk. With signif­ icant support from the Reich Ministry for Armamants and War Production, de­ spite major shortages of raw materials and work force, the transport paralysis 335 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  16. 16. Wi:o<.•--.._.,.r'-h .,..,.,...,...<..l 17. '-.;.2 w .... ,.-.·c..~. 3 2 , . 32~ w,,., •..,·gruo.•"..." .. c..·..,.r KK w ..... ,....u~ricl .. .-.tt·r-.:«.'4 2K:"'o .Za.IC"ws.k.O a<.r=y,.. ......'Lc."l =.e,....k~r W. 3:25 ~wa.rg ._...._ 32.5 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  17. 17. Indeks osobowy Agatz Arnold 242 Antonow A.M. 17,300,303 Arendt Kun 158, 59, 179 Aschmoneit 162, 211. 298 Backenkohler Ono l O Blihr Johannes l7, 192 Saldwin Stanley 27 Ballen S. 325 Bączyk N. 15, 28, 40, 41. 44,47-50,59-61,63 Becker 183. 258 Bennett G.H. 18 Bennen R. 18 Bereżnoj S.S. 17 Beucke Heinz-Ehler 34 Bird Keith W. 18, 22, 24, 26,72 Bishop Chris 16, 273, 306, 308, 315, 319 Bitter O. 321 Blaich F. 323 Blair Clay 16, 22, 26, 27, 29, 32, 39, 41-50, 52, 53, 57, 6()...{i2, 65, 67, 68, 72, 74, 75, 78. 99,269,271,273,276,277,280,282, 284,319 Blohm Rudolf 148, 175, 176,219 Bockelberg M. 320 Brandes Ferdinand 93 Brauel W. 325 Breinlinger S. 322 Brewer Godfrey 74 Brezet Fran~is-Emmanuel 16, 22, 26, 29, 30, 47, 154, 155, 173 Brodersen 183 BrOking Fritz 92, 125, 150, 152 Brilning M. 323 Brilnning H. 325 Buggeln Marc 17, 244,245 Bullock Alan 29 Bungards H. 320 Calisen P. 323 Carls Rolf 71 Carlsonowie 232 Christiansen 179 Christiansen U. 39 Christophersen E. 323 Churchill Winston 60, 269, 276 Ciechanowski Grzegorz 18, 268-270,272, 277 CiechanowskiJakub 18,268-270,272,277 Cieślak Edmund 17,232 Cord Emst 176, 183 Cremer P.E. 320 Curio O. 320 Czayka Tadeusz 232 Deiring H. 324 Ditrich Andrzej 19 Dobben M. 321 Dobrzkowski "Ryś" Marian 13 Dlinitz Anna 28 Dlinitz Emil 28 Dlinitz Friedrich 28 Dlinitz Karl 15, 18, 21, 28, 29, 34-43, 45-50, 53, 55-59, 61-63, 65, 66, 68-71, 73-75, 80, 83,93-96, 99-102, 109, 110, 114-118, 120, 124-128, 133, 138, 39, 141-149, 152-155, 169-173, 175-178, 181, 182, 337 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  18. 18. Estonia 62 Europa 29, 71, 72, 147, 148,239 Europa Wschodnia 44 Europa Zachodnia 239 Fair-Island 306 Farge 242, 244 Finlandia 23, 24, 27, 62 Flensburg 114, 157, 271, 303 Francja 23, 29, 31, 32, 40, 43, 47-50, 53, 59, 80,225,238,242,269,271,273 Frankfurt nad Menem (Frankfurt am Main) 190, 192 Freetown 61 Freudenberg 189 Fryburg Bryzgowijski lO Gdańsk (Danzig; Wolne Miasto Gdańsk) 10- 14, 19, 91, 92, 112, 138, 148, 169, 170, 190, 191, 194-198, 200, 209, 210, 230, 19(r.J99, 201, 209, 242, 244, 245, 247 248, 250, 254, 260, 271, 276, 278-283 285,287,289,300-305 Hamburg-Blankenese 82 Hamburg-Finkenwarder 194-196, 198, 200 Hamm 278 Hammerbrook 278 Hanower (Hannover) 93. 150, 176. 190, 265 Harrison 83 Harwich 51 Hastedt 282 Hebrydy 51 Heide 157 Hel 89-91,93.94, 109-111. 113, 114. 121. 290,301 Helgoland 271, 307 Hiszpania 24, 62 Holandia 24. 48 Horten 303 231, 232, 236, 238, 239, 247. 250-252, Irlandia 44. 46, 62. 63 255-258, 268-270. 272, 274, 278, 289, Islandia 51 290,300-303 Gdynia 10, 12, 14, 19, 91, 94, 148, 194-198, 200, 230-235, 237, 238, 241, 251, 257, 268-272,275,277,278,301,302 Geltinger 121 Gibraltar 44, 305 Glasgow 44 Głogów (Glogau) 189 Góra Gradowa 302 Góry Harz 182, 274 Grecja 62 GrUnau 28 Gustavsburg 190 Haga 24 Hagen 265, 266 Halberstadt 183, 273, 274 Halifax 61, 66,67 Hamburg 11, 104, 119-121, 126, 129, 138, 148, 157, 169, 170, 179, 190, 191, 194, 344 Jade 276 Jałta 276 Japonia 31. 32, 40 Jena 28 Jugosławia 62 Kalwaria 192 Kanada 44,45.52.54.61,66.255.310 KanałGliwicki 188 Kanał Kiloński III, 113. 121 Kanał Północny 44 Kanał Świętego Jerzego 43--44. 5ł Karlsruhe 150 Kassel 138 Kętrzyn 71, 153 Kilonia ll, 12, 27. 83, 87, 88, 96, 98, 99. 102. 106, III, 114, 118,11<l. 121. m.I26.127. 129-131, 157, 183, 1<>4-198, 200. 201, 208, 225, 229, 232-235. 245. 246, 25l. Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  19. 19. -l8, 33, 143-148, l53-55, 171, 72, 174. 76, 8, 185. 27. 247-250, 254, 255,264,286,287,304 fioare Samuel 27 fiofelmayer 156 fiohmann O. 3:!0 fiomkoh H. 324 HiibschenO. 319,321 Hupfauer Theodor 173 lrle Adolf 188 Iwanow S.W. 7 Jaenicke K. 325 Jastrzębski Mieczysław 15, 162 Jeryś Czesław 17. 233, 241 Jewinski E. 321 Kaczmarek R.M. 8 Kahl 183 Kahn David 16,73 Ka11ipke F. 320 Kaszewski T. 16, 191, 194,224 Keitel Wilhelm 117 Keller G. 325 Keteis H.H. 320 Kieser Egbert 18 Klapdor H. 321 Klemmsen 183 Kliivekom F. 322 Klug Werner 105, 121 Knecht J. 323 Kohl Fritz 16, 17, 84,87-92,94,96, 103, 105, 106, 109, 111, 113, 114, 120, 123, 131, 167,190,205,207,213,217,221,276,280 Komorowski Antoni 18, 85, 89, 97 Komdorfer H. 325 Kosiarz Edmund 15, 46, 116 Kregelin L. 322 Kronenbiuer W. 325 Krzemiński Czesław 18,266,269,271 Krzewiński Jacek 16, 303 Krzyszłałowicz M. 16, 40, 41, 44, 47-50, 53, 57,67 Kullak 183 Kiintzel 92 Kuscher F. 324 Lamby H. 323 Lawrenz 122 Lawrenz Hans Joachim 163 Lehmann-Willenbrock Heinrich 305 Lehsten D. von 323, 324 Leitz 155, 156 Lemp Fritz-Julius 44 Lenzmann D. 325 Linder H.H. 320 Lindschau R. 322 Lipiński Jerzy 15, 40, 44, 46, 50 Longden Sean 83 Ludwig 183 Luttrnann B. 323 Łuczak Czesław 17 Macintyre Donald 54 Mannesmann G. 319 Manseck Helmut 305,307, 308, 322 Marbach K.H. 322 Miiueler H. 322 Meeteren von 322 Mehne K. 323 Meinlschmidt R. 321 Merker Otto 175-182, 185, 187,207,212,213, 217-219, 228, 245, 246, 252, 253, 258, 260,298,302,335 Methner J. 320 Michałowska Jadwiga 233, 234, 240, 241 Milch Erhard 110 Miller P. 18 MOIIerW. 325 M!lller-Koelbl H. 324 Mulligan Timothy P. 16 MOnster H. 324, 325 33Q Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  20. 20. Polska (Rzeczpospolita Polska) 32, 42, 43, 46, 60,225 Pomorze 277 Pomorze Gdańskie 138, 300 Port Cesarski 302 Poznań 265 Pramba 189 Prusy Wschodnie 277 Przeróbka 302 Rendsburg III, 113,121,122 Rennes 271 Rheinbrohl 191 Rheinhausen 190 Rhumspringe 142 Riesa 190, 191 Rogoźno (Rogassen) 189 Rostok 157 Rumia-Zagórze 270, 272 Rumunia 238 Saint-Nazaire 271 Sande bei Wilhelmshaven 190 Scapa Flow 46 Schlei 88, 89 Schweinfurt 266 Sebaldbrilck 282 Sehestedt III Sierra Leone 61 Skagerrak 303 Słudwia 188 Sopot 11, 46, 186, 238 Stade 303 Stalingrad 73, 115 Stany Zjednoczone (USA) 29, 32, 35, 40, 44, 45, 54, 59-62,64,67,68,71-73,83,218. 255, 270, 271, 276, 278, 282-284, 298, 306,310 Steyr 266 Strasburg 225, 226, 275 StraBburg-Neudorf 190 Stnegomka 188 346 Sycylia 65 Sydney 61, 66 Szczawienko (Salzbrunn) 188 Szczecin (Stettin) Ił, 190, 268. 274 Szwecja 24, 62 Śląsk 191. 270 Świdnica (Schweidnitz) 189 Świecie 270 Świnoujście 28, 74, 268 Tarnowskie Góry 192 Travemiinde 301 Trondheim 271 Turcja 24 Tybinga 74 Ukraina 98 Ulm 176 Upper Montclair 83 Vegesack 184. 194-197. 199. ~00. ~O~ 242,250 Wałbrzych 188 Warta 188, 189 Wedel 82, 244 Weimar 28 Wełna 189 Wersal 25 Weserrniinde 157. 195-198.200.229.251 Westerplatte 302 Wezera 242-2-M. 273. 30~ Wiedeń 260. 265 Wiedeń-Leopoldau 161 Wielka Brytania 22. 23. 2ó, 27. 30-3: 38-40, -M. 45.47-69. 71, 7~. 80.255. 276,310 Wilhe1mshaven 150, 169, 170. 194-19ó, 200,212,244,248.250,271.302.305 Winnica 98 Wisła 188, 189,300 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  21. 21. Schneider Emst 188 Scholl Lars U. 17, 83, 84. 87. 88 Schroeter Horst von 305. 319 Schubert A. 320 Schuhart Otto 46 Schultz H. 324 Schultze Herbert 131 Schultze R. 321 Schumann n Schilrer Friedrich 92. 125, 152, 181, 227 Schwirley W. 324 Showell Jak P. Malmann 16, 246. 273. 317 Siebold K.H. 324 Siegmann P. 319 Siek Bartłomiej 18. 268 Sikora Mirosław 17,218 Simmermacher V. 322 Simon John 27 Sims 162. 211 Slevogt H. 323 Sobiś Stanisław Andrzej 18, 60, 67 Speer Albert 15, 70, 110, 111, 148, 154, 171- 178. 181, 185, 186, 217, 218, 226, 227, 257.266-268,287 Stelimann E.A. 321 Steyer D. 18 Stipriaan J. van 324 StolzenburgG. 321 Sureth K. 321 Szkudliński Jan 19 Szlichciński Knysztof 18, 51, 57, 63,66 Szoszkiewicz Cezary 46 Tarrant V.E. 16, 29, 69, 74, 75, 98, 141, 266, 267,273,277,287,300,306,315 TaylorBiaine 17,172,175 lechel Hans 24 Thiiter G. 324 Thedsen Otto 93, 110 Thurmann H. 322 Tiesler R. 319 Tinschert O. 322 Todt Fritz 171-173, 175, 176, 225, 238, 245, 265 Toepper 183 Tooze Adam 17, 175, 176 ToppErich 257 Trojca Waldernar 15, 27, 40, 41, 74, 76, 82, 89, 91, 92. 96, 99,102, 103,108,115,118, 119, 121, 123, 129, 131, 134, 139, 145, 163, 165, 168, 300, 304 Ullrich Heinz 90, 91, 110 Utischill K.E. 321 Vause Jordan 16 Vieth J. 323 Voge U. 321 Vogel 183 Vogel H. 322, 323 Waas Heinrich 93, 95, 117, 125, 142 Wagner 92 Wahlen R.B. 320 Walter Hellrnuth 7-11, 16, 81-102, l04, l05, 109-122, 124-134, 138-144, 149-152, 154, 157, 158, 161, 163, 169, 171, 174, 181-184,287,310 Walter Ingo 84 Wapiński Roman 17,233 Watje 183 Weber Ingeborg 28 Weber P. 322 Weidner F. 320 WengeJ H, 325 Wesch 165, 166 Westphal Marcin 16 Westphal Mirosław 19 Wetzel Eckard I6, 17, 87, 92, 97, 183, 187, 190,192,226,265 Willner H. 324 Witkowski Igor 15, 16, 18, 84, 91, 99, 129, 166 Witt H.L. 325 Witzendorff E. von 320 341 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
  22. 22. Indeks geograficzny ~fryka 66 ~fryka Północna 65. 68, 71-73, 115 omeryka Poludniowa 308 omeryka Północna 64. 68 omeryka Środkowa 68 Anglia 26. 29, 30, 35, 39, 42. 43, 46, 47, 54, 58,60.61,64,65,83 Archangielsk 65, 116 Argentyna 63 Aschaffenburg 190 Audorf 191 Augsburg 264. 265 Babie Doły 272 Bad Lauterberg 142 Barrow-in-Furness 83 Belgia 48. 62 Bergen 305-307 Berghof 133, 145, 264 Berlin 26, 28, 93, 128, 161. 178, 191, 258, 263, 265,268,298 Berlin-Erkner 266 Berlin-Tempelhof 190 Bermudy 52 Blankenburg l83 Blumenthal l50 Bodenwerder l90 Bordeaux 27l Borgfeld 278 Bomholm 301 Brama Oliwska 302 Brema ll, 148, 150, 157-159, 169, 170, 194-- 198, 201, 209, 242, 244, 247, 248, 250, 254, 260, 271, 274, 276, 280-282, 285, 286,289,291,300,303,304,307 Brest 271, 273 Brunsbiittel l22 BrunszwiJe l03 Brytyjskie Indie Zachodnie 52 Bydgoszcz 270 Bystrzyca l89 Bzura 188 Calais 51 Cannstatt 266 Casablanca 269 Cherbourg 74 Cieśnina Gibraltarska 305 Cigacice 189, l94 Cuxhaven 122,271 Dachau 241 Dania 48, 51, 62, 308 Darmstadt 93 Dąbrowa Górnicza l92, 273 Dortmund 190, 267 Dover 51 Dresden ·191 Duisburg 238 Duisburg-Walsum 191 Diisseldorf-Oberbilk 190 Eckemfórde 93, 121, 122 Elbląg 232, 25 l, 270, 274 Emden 271 Ems 267 343 Przykładowy rozdział książki: Walka o panowanie w głębinach. Historia powstania U-boota typu XXI http://grzbiet.pl/sklep/walka-o-panowanie-w-glebinach-historia-powstania-u-boota-typu-xxi Książki historyczne Uwaga! Próbka wygenerowana automatycznie, oryginalne wydawnictwo może wyglądać inaczej. Internetowa księgarnia historyczna Grzbiet.pl
Fly UP